امام صادق عليه السلام در بخشى از كلمات بلند و معنوى خويش ، به نقش شكر در تنظيم رفتار اشاره نموده ، مى فرمايد : وَ الْوَاجِبُ عَلَى مَنْ وَهَبَ اللّه ُ لَهُ الْهُدَى وَ أَكْرَمَهُ بِالإِيمَانِ وَ أَلْهَمَهُ رُشْدَهُ وَ رَكَّبَ فِيهِ عَقْلاً يَتَعَرَّفُ بِهِ نِعَمَهُ وَ آتَاهُ عِلْماً وَ حُكْماً يُدَبِّرُ بِهِ أَمْرَ دِينِهِ وَ دُنْيَاهُ، أَنْ يُوجِبَ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ يَشْكُرَ اللّه َ وَ لَا يَكْفُرَهُ، وَ أَنْ يَذْكُرَ اللّه َ وَ لَا يَنْسَاهُ، وَ أَنْ يُطِيعَ اللّه َ وَ لَا يَعْصِيَهُ . [١] كسى كه خدا [ به او دين حق را شناسانده و ] او را هدايت كرده و به او ايمان عطا نموده و به رشدش رسانيده و به او عقل داده كه بتواند به وسيله آن ، نعمت هاى خدا را بشناسد و او را از علم و حكمت ، بهره مند ساخته تا بتواند كارهاى دنيايى و آخرتى خود را با تدبير انجام دهد ، بايد شكرگزار خدا باشد و كفران نعمت نكند و در باره نعمت هاى خدا بينديشد و آنها را فراموش نكند و از خدا اطاعت كند و او را معصيت نكند . اين شخص ، وقتى قدر اين نعمت ها را شناخت و صفت شكر در او ايجاد شد ، موجب مى شود كه همواره روح اطاعت از خدا و ترك گناه و معصيت در او وجود داشته باشد . بالاترين نماد و جلوه شكرگزارى در برابر نعمت هاى الهى ، اين است كه اعمال و رفتار عبادى انسان نيز در اين مسير قرار بگيرد. امام على عليه السلام در وصف اين افراد مى فرمايد : وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللّه َ شُكْراً، فَتِلْكَ عِبَادَةُ الأَحْرَارِ . [٢] گروهى خدا را از سر سپاس گزارى مى پرستند و اين ، عبادت آزادگان است .

٣ . سپاس گزارى از ديگران

همان گونه كه قبلاً اشاره شد ، بخشى از آموزه هاى دينى مربوط به شكر ، به تشكر و سپاس گزارى از خدمات ديگران اشاره دارد. تشكر از ديگران به خاطر اهميتى كه در

[١] تحف العقول ، ص ٣٠٦ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٢٨٤ .[٢] نهج البلاغة ، حكمت ٢٣٧ ؛ تحف العقول ، ص ٢٤٦ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١ ، ص ٦٣ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٦٩.