در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١٨٨

حضرت امير عليه السلام ببينيد : يُفَكِّرُ فِيمَ أَفْنَى عُمُرَهُ وَ فِيمَ أَذْهَبَ دَهْرَهُ وَ يَتَذَكَّرُ أَمْوَالاً جَمَعَهَا . [١] [ انسان در آن لحظه خودش را با اهل قبور مقايسه مى نمايد و ] فكر مى كند كه عمرش را در چه چيزى از بين برده و روزگارش را چگونه سپرى كرده است و به فكر اموالى مى افتد كه از هر راهى ، آنها را جمع كرده است. خلاصه اثر تربيتى حضور در قبرستان ، اين است كه فرآيند «انتقال» ، راحت تر انجام مى شود و فرد مى تواند مرگ را جلوى دو چشم خود ، مجسّم كند و در نتيجه به اصلاح و تهذيب رفتار خود بپردازد . امام على عليه السلام مى فرمايد : مَن صَوَّرَ المَوتُ بَينَ عَينَيهِ، هَانَ أَمرُ الدُّنيَا عَلَيهِ . [٢] هر كس مرگ را جلوى دو چشم خود مجسّم ببيند ، كارهاى دنيا برايش آسان مى شود.

٤ . ياد قيامت

در روايات از قيامت نيز به عنوان «موضوع گذر» ياد شده است . امام على عليه السلام مى فرمايد : إِنَّ الغَايَةَ القِيَامَةُ، وَ كَفَى بِذَلِكَ وَاعِظا لِمَن عَقِلَ، وَ مُعتَبَرا لِمَن جَهِلَ، وَ بَعدَ ذَلِكَ مَا تَعلَمُونَ مِن هَولِ المُطَّلَعِ، وَ رَوعَاتِ الفَزَعِ، وَ استِكَاكِ الأَسمَاعِ، وَ اختِلَافِ الأَضلَاعِ، وَ ضِيقِ الأَرمَاسِ، وَ شِدَّةِ الإِبلَاس . [٣] به درستى كه سرانجام كار ، قيامت است و آن از جهت پنددهى ، براى كسى كه عاقل باشد ، كافى است و براى كسى كه جاهل باشد ، عبرت آموز است و بعد از اين است آنچه از : هول مطّلع و [ انواع ] دهشت هاى ترس و كر شدن گوش ها و تردد پهلوها و تنگى قبرها و سختى درماندگى مى دانيد . آگاهى و توجّه به رويدادهاى قيامت ، عامل بسيار ارزشمندى در هدايت انسان