مفهوم ديگرى كه در ساخت اصل «پيش بينى پيامد» مى تواند نقش داشته باشد ، «تدبير» است. اهل لغت ، واژه «تدبير» را اين گونه تعريف كرده اند : التَّدبِيرُ فِى الأَمرِ أن تَنظُرَ إِلَى مَا يَؤُولُ إِلَيهِ عَاقِبَتَهُ . [١] تدبير در كار ، به معناى اين است كه به سرانجام آن نظر كنى. طبق اين تعريف ، تدبير با مفهوم حزم ، مرتبط است . معنايى كه از حزم و تدبير استفاده مى شود ، اين است كه هر شخص ، موظف است قبل از اقدام به كارى ، ابتدا مصالح و مفاسد و عواقب آن كار را بسنجد و در صورت وجود مصلحت ، به آن اقدام كند ، و گرنه آن را ترك نمايد. [٢] رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : خُذِ الأَمرَ بِالتَّدبِيرِ ، فَإِن رَأَيتَ فِى عَاقِبَتِهِ خَيرا فَامضِ ، وَ إِن خِفتَ غَيّا فَأمسِك . [٣] لل لل هر كارى را با تدبير ، آغاز كن. اگر ديدى آينده آن خوب است ، وارد عمل شو. در غير اين صورت ، ترك نما . امام على عليه السلام مى فرمايد : لَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ . [٤] هيچ خردى ، مانند تدبير نيست . يعنى عالى ترين نشانه رشد عقلى ، اين است كه فرد هر گاه بخواهد كارى را انجام دهد ، به پيامدها و زواياى مختلف آن بينديشد ؛ زيرا تدبير و عاقبت انديشى قبل از انجام دادن كارها ، انسان را از خطا و لغزش مصون مى دارد. امام على عليه السلام مى فرمايد :

[١] الصحاح ، ج ٢ ، ص ٦٥٥ .[٢] كنز الفوائد ، ج ٢ ، ص ٣١ ؛ شرح اُصول الكافى ، ج ٨ ، ص ٢٦ .[٣] الجامع الصغير ، ج ١ ، ص ٥٩٩ ؛ كنز العمّال ، ج ٣ ، ص ٣٨٠ .[٤] معانى الأخبار ، ص ٣٣٥ ؛ كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ٤ ، ص ٣٧٢ ؛ تحف العقول ، ص ٦ و ١٠ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٥ ، ص ٢٩٠ .