تقواىِ عاقلانه ، محصول پردازش شناختىِ اخبار و آموزه هاى دينىِ مربوط به هدايت و تنظيم رفتار است. اين پردازش ، از ساخت هاى شناختىِ عقل نظرى كمك مى گيرد ؛ ساخت هايى كه اطّلاعات مربوط به ابعاد اصلى تنظيم رفتار را سازمان مى دهند. عقل نظرى ، راهبردهايى مشخص مى كند كه هدفشان سازماندهى بهنجار نيازها ، انگيزه ها ، اميال و خواسته هاست. افرادى كه از ساخت هاى شناختىِ بالايى برخوردارند ، تمايل دارند كه در رفتارهاى روزانه خود ، هنجارهاى اخلاقى و دينى را به طور دايم در نظر بگيرند. كسى كه درجه بالايى از بازبينىِ رفتارى نشان مى دهد ، اين ويژگى را دارد كه بداند رفتارش با الزام هاى اخلاقى و دينى ، سازگار است يا خير. همچنين ، او بر خلاف كسى كه درجه ضعيفى از بازبينى رفتارى نشان مى دهد ، تلاش بسيارى به كار مى برد تا رفتار خود را در موقعيت هاى مختلف ، با هنجارهاى اخلاقى و دينى سازگار كند. تقواى عاقلانه ، بر صفات ذاتىِ فرد استوار نيست ؛ بلكه به تدريج و با سوگيرى كنش هاى متقابل با محيط ، ساخته مى شود. بنا بر اين ، «تقواى عاقلانه» يك گرايش هسته اى است كه جهتگيرى كلى اعمال و رفتار انسان را در رويكرد كلّى دين به زندگى مشخص مى كند. مفهوم «تقواى عاقلانه» در تنظيم رفتار ، بر اين اصل استوار است كه ظرفيتى در فرد ، وجود دارد كه موجب مى شود رفتار فرد ، به جاى آن كه از بيرون و توسّط عوامل