احساس شرم ، اغلب با احساس گناه ، همراه است. معمولاً احساس شرم و گناه ، در اثر انجام دادن رفتارى غير اخلاقى براى فرد ، حاصل مى شود. شرم و احساس گناه ، حالت هايى هستند كه بعد از انجام دادن رفتارى ناپسند ، براى فرد حاصل مى شوند. براى نمونه ، وقتى در حضور ديگران مى خواهيد كارى را خوب انجام بدهيد ، ولى نمى توانيد طبق توقّعات تان عمل كنيد ، شرمگين مى شويد. همچنين ، وقتى فرد مرتكب عمل غير اخلاقى شده باشد و در عين حال ، خود را مقصّر بداند ، احساس گناه مى كند. روان شناسان معتقدند كه احساس شرم و گناه در تعاملات بين فردى ، وقتى به وجود مى آيد كه شرايط زير فراهم باشد: ١ . انجام دادن عملى احمقانه ياغير اخلاقى ؛ ٢ . پى بردن ديگران به اين كه ما عمل مورد نظر را انجام داده ايم ؛ ٣ . تصديق به بد بودن يا غير اخلاقى بودن اين عمل ؛ ٤ . سرزنش خودمان به دليل ، انجام دادن آن عمل . طبق اين برداشت ، عامل شرم و احساس گناه در تعامل با ديگران ، انجام دادن رفتارى نادرست در حضور ديگران و ملامت شدن از سوى آنهاست. [١] احساس گناه ، دلالت بر آن دارد كه كارى بر خلاف مجموعه قوانين كشورى يا نظام اخلاقى جامعه صورت پذيرفته است. تا اين جا جنبه هاى از تأثير حضور ديگران را روى رفتار ، مورد بررسى قرار داديم . با توجّه به آنچه بيان شد ، به آسانى مى توانيم درك كنيم كه حضور ديگران ، چگونه مى تواند باعث اضطراب ، كمرويى ، شرم و احساس گناه شود و در نتيجه بازدارى از برخى رفتارهاى اجتماعى را موجب گردد. راه ديگرى نيز براى تأثير حضور ديگران وجود دارد كه در منابع دينى از آن به حيا تعبير شده است. به خاطر توجّهى كه در آموزه هاى دينى به حيا شده ، در ادامه بحث به توضيح مفهوم حيا به عنوان يك اصل مستقل در تنظيم رفتار ، پرداخته شده است . در آموزه هاى دينى گاهى به اين موارد ، «حياى منفى» گفته مى شود .

[١] احساس بهتر ، بهتر شدن و بهتر ماندن ، ص ٢٣١ ؛ حال برتر ، ص ١٢٠ .