در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٢٠٣

«إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُّسْتَقِيمٍ . [١] تو بر دين راستينى » . چنان كه گفته شد ، با شناخت آموزه هاى دينى و سيره و روش انبيا و ائمّه عليهم السلام و نيز عالمان دين ـ كه در آيات و روايات از آنها به الگوهاى سالم ياد شده ـ ، مى توان اعمال و رفتار خود را در جهت رشد و تكامل معنوى ، تنظيم و هدايت نمود . ٨ . دوستان شايسته . دوست ، همدم تنهايى هاى انسان ، شريك غم ها و شادى ها ، تكيه گاه انسان در مشكلات وگرفتارى ها ، و مشاور خيرخواه در لحظات ترديد و ابهام است. از اين رو ، پيوندهاى اجتماعى و ارتباط با دوستان نيز در جهت بخشى و تنظيم رفتار ، اثر مى گذارند . در منابع دينى ، در اين كه دوست خوب كيست و با چه كسانى بايد دوستى و مؤدّت داشت و از معاشرت و همنشينى با چه كسانى بايد پرهيز كرد ، احاديث بسيارى آمده است. در صدد بررسى و نقل اين گونه احاديث نيستيم ، امّا در قلمرو بحث از مبانى دينى تنظيم رفتار و نقش دوستان در اين خصوص ، توجّه به نكاتى كه به عنوان صفات دوست خوب مطرح شده ، ضرور است . با توجّه به نقش دوستان در تنظيم و هدايت رفتار ، امام على عليه السلام مى فرمايد : الصَّاحِبُ كالرُّقعَةِ، فَاتَّخِذهُ مُشَاكِلاً . [٢] دوست ، همچون وصله جامه است . پس ، آن را همسان با خودت برگزين . سخن زيباى رسول خدا صلى الله عليه و آله در اين زمينه نيز خواندنى و شنيدنى است : مَثَلُ الجَلِيسِ الصِّالِحِ مَثَلُ العَطَّارِ ، إِن لَم يُعطِكَ مِن عِطرِهِ أَصَابَكَ مِن رِيحِهِ وَمَثَلُ الجَلِيسِ السُّوءِ مَثَلُ القَينِ إِن لَم يُحرِق ثَوبَكَ ، أَصَابَكَ مِن رِيحِهِ . [٣] مَثَل همنشين شايسته ، مثل عطّار است كه اگر از عطر خودش هم به تو ندهد ، از بوى خوش او به تو مى رسد ، و مَثَل همنشين بد ، همچون كوره پز آهنگرى است كه اگر لباس تو را هم [ با جرقّه هاى آتش كوره ] نسوزاند ، بوى كوره به تو مى رسد .