فلاسفه و دانشمندان ، از دير باز به بر رسى نقش عقل در مديريت و تنظيم رفتار پرداخته اند. در آموزه هاى دينى نيز نقش عقل در مديريت و تنظيم رفتار انسان ، به خوبى بيان شده است. عقل ، درك مى كند كه چه چيزى خوب است و چه چيزى بد . [١] اساسا همين ادراك عقلى است كه ما را به كسب فضائل و دورى از رذائل ، وا مى دارد . [٢] على عليه السلام در روايات متعدّد ، به نقش عقل در سامان بخشى و تنظيم رفتار ، اشاره كرده است . در يكى از تعبيرات ايشان آمده است : عَقلُ المَرءِ نِظَامُهُ، وَ أَدَبُه قِوَامُهُ . [٣] عقل ، [ سامان بخش ] كارهاى انسان است و ادبش جان مايه او . عقل در مديريت و تنظيم رفتار ، نيازمند به عاملى برون از ذات خود است ، و آن وحى است. وحى براى ايجاد ساختار شناختى درست ، در ظرف دريافت عقلانى انسان آمده است. امام حسين عليه السلام ، در روايتى نياز عقل در فهم حقايق را به امدادى خارج از خود عقل ، بيان كرده و مى فرمايد : لَا يَكْمُلُ الْعَقْلُ إِلَا بِاتِّبَاعِ الْحَقِّ . [٤] عقل ، كامل نمى شود ، مگر به پيروى كردن از حق (شريعت) . از اين رو ، در روايات از عقل به حجّت باطنى ، و از شرع به حجَت ظاهرى تعبير شده است. امام كاظم عليه السلام در روايتى بلند ، خطاب به هشام ، ضرورت بهره گيرى از عقل و شرع را اين گونه بيان مى كند: يَا هِشَامُ، مَا بَعَثَ اللّه ُ أَنْبِيَاءَهُ وَ رُسُلَهُ إِلَى عِبَادِهِ إِلَا لِيَعْقِلُوا عَنِ اللّه ِ، فَأَحْسَنُهُمُ

[١] پيامبراكرم صلى الله عليه و آله : «إنّما يدرك الخيرُ كلّه بالعقل» (تحف العقول ، ص ٥٤) .[٢] امام على عليه السلام : «العقل منزّه عن المنكر آمر بالمعروف» (غرر الحكم ، ح ١٢٥٠) .[٣] همان ، ح ٦٣٣٥ .[٤] أعلام الدين ، ص ٢٩٨ .