در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٢٧٠

مورد به كار برد . مضمون ديگرى كه مى توان آن را مبيّن تناظرهاى مفهومى و كاركردى در نظر گرفت ، تصوّر دو مرحله براى خلقت هستى است . فرض زيربنايى اين تصوّر ، اين است كه روح انسان ، داراى دو مرتبه است : يكى مرتبه فرازين (آسمانى) و ديگرى مرتبه فرودين (زمينى) . اين تعابير ، ماهيّتى به شدّت استعارى دارند . موانست و شناخت در مرتبه فرازين ، نقش مهمّى را در رفتارهاى مرتبه فرودين ، ايفا مى كند . امام باقر عليه السلام مى فرمايد : فَإِذَا كَانَتِ الرُّوحُ فِى السَّمَاءِ تَعَارَفَتْ وَ تَبَاغَضَتْ، فَإِذَا تَعَارَفَتْ فِى السَّمَاءِ تَعَارَفَتْ فِى الأَرْضِ، وَ إِذَا تَبَاغَضَتْ فِى السَّمَاءِ تَبَاغَضَتْ فِى الأَرْضِ . [١] جان ها چون در آسمان باشند ، دوستى و دشمنى مى كنند . پس اگر در آسمان ، دوستى كرد ، در زمين نيز دوستى مى كند و اگر در آسمان ، دشمنى كرد ، در زمين نيز دشمنى مى كند . مطالب بالا نشان مى دهد كه دوستى و دشمنى در بسيارى موارد پديده اى ناهشيار و مبتنى بر شناخت ها و شباهت هايى است كه در پيشينه حيات روحى ما صورت گرفته و ما از آن آگاهى نداريم . نهايت چيزى كه ما از طريق آن به جريان عالم ميثاق و آشنايى ارواح با همديگر پى مى بريم ، گفتار وحى است . اگر نظريه «ناهشيار عاطفى» در روابط بين فردى پذيرفته شود ، دليل دوستى انسان با خدا نيز مى تواند همين ناهشيار عاطفى باشد ؛ زيرا بنا بر اين نظريه ، انسان شناختى شخصى و جزئى در عالم ميثاق نسبت به خدا پيدا كرده است . در روايات ، اشارات بسيار عميق و دقيقى به اين مسئله صورت گرفته است . امام صادق عليه السلام در باره آيه «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِن بَنِىءَادَمَ» [٢] مى فرمايد : ثَبَتَتِ الْمَعْرِفَةُ فِى قُلُوبِهِمْ وَ نَسَوُا الْمَوْقِفَ، وَ سَيَذْكُرُونَهُ يَوْماً، وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يَدْرِ أَحَدٌ مَنْ خَالِقُهُ وَ لَا مَنْ رَازِقُه . [٣]