اصل «پيش بينى پيامد» كه پايه نظرى آن بر مفهوم «حزم» ، «تدبير» و «عاقبت نگرى» استوار است ، شامل سه بُعد بسيار مهم است . اين سه بُعد ـ چنان كه از منابع دينى بر مى آيد ـ عبارت اند از :

١ . تجزيه و تحليل شخصى مسائل

يكى از عوامل مهم و تعيين كننده براى آن كه بتوانيد پيامدهاى رفتار خود را پيش بينى كنيد ، تجزيه و تحليل شخصى پديده ها و رويدادهاست. آدمى به كمك فكر خود مى تواند بر محيط پيچيده ، متنوّع ، متغيّر و مشحون از مشكلات گوناگون ، مسلط شود و در هنگام روبه رو شدن با رويدادهاى متنوّع ، با تحليل و بررسى خردمندانه ، بر مشكلات فائق آيد. به كارگيرى فكر ، يكى از عوامل مهم در رفتارهاى توأم با حزم (عاقبت انديشى ) است ، چنان كه امام على عليه السلام در تفسير «حزم» مى فرمايد: الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِإِجَالَةِ الرَّأْى . [١] پيروزى را با حزم و حزم را با به كار انداختن فكر [ در جوانب امور ] مى توان به چنگ آورد . و نيز مى فرمايد: إِنَّ الْحَزْمَ أَنْ تَتَفَقَّهُوا . [٢] ] حقيقتِ حزم ] اين است كه به تفقّه [ و جمع آورى داده ها در زمينه مورد نظر ]بپردازيد. در اين روايات ، فكر شخصى ، مورد نظر است ؛ يعنى اگر فرد بتواند از تجارب گذشته خود ، اطلاعاتى را به دست آورد ، مى تواند اطلاعات جارى را با زمينه اطلاعاتى خويش بسنجد و مورد مقايسه و ارزيابى قرار دهد. امام على عليه السلام مى فرمايد :

[١] نهج البلاغة ، حكمت ٤٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧١ ، ص ٣٤١ .[٢] الأمالى ، مفيد ، ص ٢٠٦ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦٩ ، ص ٣٩٨ .