كجايند؟ سردمداران [ اقتدارگرا و انحصارگر ] شهرهاى رَس ، كجايند ؛ همان كسانى كه پيامبران را كشتند و [ مشعل هاى پرفروغ آداب و ] سنن [ و مقرّرات عادلانه و روش هاى مترقّى و انسانىِ ]آنها را خاموش كردند و راه و رسم استبدادگران را زنده ساختند؟ كجايند آنهايى كه با سپاهِ انبوه به راه افتادند و جامعه ها را نابود كردند و لشكريان بسيار گرد آوردند و شهرها [ و قدرت ها ]برپا داشتند؟ امام على عليه السلام در خطبه اى ديگر مى فرمايد : وَ اعْتَبِرُوا بِمَا قَدْ رَأَيْتُمْ مِنْ مَصَارِعِ الْقُرُونِ قَبْلَكُمْ، قَدْ تَزَايَلَتْ أَوْصَالُهُمْ وَ زَالَتْ أَبْصَارُهُمْ وَ أَسْمَاعُهُمْ وَ ذَهَبَ شَرَفُهُمْ وَ عِزُّهُمْ وَ انْقَطَعَ سُرُورُهُمْ وَ نَعِيمُهُم . [١] از آنچه در ميدان هاى نابودى نسل هاى پيشين ديده ايد ، عبرت بگيريد ، كه پيوندهاشان از هم گُسست و شُكوه و آوازه شان نابود شد و شرافت و عزّتشان بر باد رفت و نعمت ها و شادى هايشان به پايان رسيد. امام على عليه السلام در يكى از خطبه هاى ديگر نهج البلاغة نيز به اين موضوع اشاره مى نمايد و مى فرمايد : عِبَادَ اللّه ِ أَيْنَ الَّذِينَ عُمِّرُوا فَنَعِمُوا وَ عُلِّمُوا فَفَهِمُوا وَ نُظِرُوا فَلَهَوْا وَ سُلِّمُوا فَنَسُوا، أُمْهِلُوا طَوِيلاً وَ مُنِحُوا جَمِيلاً وَ حُذِّرُوا أَلِيماً وَ وُعِدُوا جَسِيماً؟ احْذَرُوا الذُّنُوبَ الْمُوَرِّطَةَ وَ الْعُيُوبَ الْمُسْخِطَة . [٢] اى بندگان خدا! كجا هستند آنان كه [ ساليان طولانى ] در نعمت ها[ ى خدا ]عمر گذراندند ، و تعليمشان دادند و دريافتند ، و مهلتشان دادند و بيهوده روزگار گذراندند ، و از آفات و بلاها دورشان داشتند ؛ امّا فراموش كردند ، و زمان طولانى به آنها مهلت دادند و نعمت هاى فراوان به آنها بخشيدند و از عذاب دردناك ، پرهيزشان دادند ؟ [ اى مردم ! ] از گناهانى كه شما را به هلاكت مى افكنند و از عيب هايى كه خشم خدا را در پى دارند ، بپرهيزيد .

[١] . نهج البلاغة ، خطبه ١٦١ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٧ ، ص ٣٤٣٨ .[٢] . نهج البلاغة ، خطبه ٨٣ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١٠٣ .