١ . ترس عوام . در افراد معمولى ، ترس بيشتر از عذاب آخرت و سوء عاقبت در دنياست ؛ زيرا هر كار بدى كه از ما سر مى زند ، ممكن است منشأ خطرى براى ما گردد و خداوند به خاطر آن كار ، ما را عِقاب كند. خداوند در اين باره مى فرمايد: «يَـأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْ ءٌ عَظِيمٌ * يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَ تَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَ مَا هُم بِسُكَارَى وَ لَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ . [١] اى مردمان! خداترس باشيد ، كه زلزله روز قيامت ، حادثه بزرگى است ؛ روزى كه هر زنِ شيردهى ، طفل خود را [ از هول ، ] فراموش مى كند و هر آبستنى ، بار رحِم خود را مى فكند و مردم را [ از وحشت آن روز ، ] مست مى نگرى ، در صورتى كه مست نيستند ؛ ليكن عذاب خدا ، شديد است» . در مورد ترس از عذاب دنيا نيز آمده است: «وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنكُمْ خَآصَّةً . [٢] و بترسيد از بلايى كه [ چون آيد ] ، تنها مخصوص ستمكارانِ شما نيست » . عوام ، وقتى از پيامد اعمال خود و عذاب الهى آگاهى پيدا مى كنند ، نوعى ترس در آنها ايجاد مى شود . از اين رو ، در روايات آمده است : وَ لَا يَخَافَنَّ إِلَا ذَنْبَهُ . [٣] و نترسند مگر از گناه خود. ٢ . ترس خواص . ترس خواص ، از عظمت و جبروت و ابّهت حق تعالى است و اين خوف ، ناشى از معرفت است. هر قدر معرفت انسان به خدا بيشتر شود ، ترس از خدا در وى افزون مى گردد . اين ترس ، در اصطلاح صاحب دلان ، خشيت و رَهبت ناميده مى شود. خداوند ، در اين باره مى فرمايد :

[١] حج ، آيه ١ و ٢.[٢] انفال ، آيه ٢٥.[٣] نهج البلاغة ، حكمت ٨٢ .