در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٧٨

در اين بخش ، به طور گذرا ، نقش تقوا را در تنظيم نيازها و انگيزه ها بررسى مى كنيم ؛ اما پيش از آن ، لازم است توضيحى در باره نيازها و طيف هاى مختلف آن ارائه شود.

قلمرو نيازها و انگيزه ها

كامل ترين ديدگاه در باره نيازهاى انسان ، از سوى مازلو [١] (١٩٧٦ م ) ارائه شده است . كه بر اساس آن ، نيازهاى انسان به ترتيب ، در اين پنج طبقه قرار گرفته اند : ١ . نيازهاى فيزيولوژيك: اوّلين سطح از نيازهاى انسان ، نيازهاى زيستى يا فيزيولوژيك است ؛ نظير خوردن ، آشاميدن ، خواب و نياز جنسى . ٢ . نياز ايمنى : بعد از برآورده شدن نيازهاى فيزيولوژيك ، نياز ايمنى ، فرد را وادار مى كند كه خود را از خطر نجات دهد. ٣ . نياز عشق و محبّت: اين نياز ، فرد را به ايجاد رابطه با ديگران سوق مى دهد و هم شامل محبّت كردن به ديگران است و هم دريافت محبّت از آنها. براى مثال ، گرايش به دوستى ، ارتباط با ديگران و شركت در محافل و مجامع ، ناشى از اين نوع نياز است. ٤ . نياز حرمت خود: اين نياز ، فرد را در جهت نيرومندى ، اعتماد ، استقلال و آزادى سوق مى دهد. وجود اين نياز ، بيانگر خودْ ارزشمندى در فرد است. ٥ . نياز خودْشكوفايى: نياز خودْشكوفايى ، بالاترين مرحله نيازهاى انسان است كه پس از ارضاى نسبى نيازهاى پيشين به وجود مى آيد. مازلو معتقد است كه افراد معدودى ، آن هم در سنين بالاى شصت سالگى ، به خود شكوفايى مى رسند. [٢] سؤالى كه در اين جا مطرح مى شود ، اين است كه: آيا اين نيازها ، همه در يك سطح و به يك اندازه ارزش دارند يا از لحاظ ارزشى نيز از نظم سلسله مراتبى برخوردارند؟ و اگر به لحاظ ارزشى ، مثل هم نيستند ، كدام يك بيشترين ارزش را داراست؟ كسانى كه طبيعت انسان را كاملاً مادّى و دستاورد جريانات زيستى و تكامل حيات مى دانند ،