«إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَـؤُاْ [١] از بندگان خدا ، تنها دانايان اند كه از خدا مى ترسند» . امام صادق عليه السلام خوف از خدا را امرى ارزشمند و مقدّس دانسته ومى فرمايد: إِنَّ مِنَ الْعِبَادَةِ شِدَّةَ الْخَوْفِ مِنَ اللّه ِ ت . [٢] همانا از جمله عبادات ، شدّت خوف از خداوندت است . از آنچه تاكنون بيان گرديد ، روشن مى شود كه ترس ناشى از شناخت و آگاهى در مورد جلال و عظمت خداوند و نيز گناهكار بودن خود ، يكى از زمينه هاى عاطفى تقواست و مى تواند به عنوان يك عنصر مفيد و مثبت ، در رفتار انسان اثر بگذارد. از اين مورد كه بگذريم ، در متون اسلامى به عناصر عاطفى ديگرى در مورد تقوا اشاره شده كه اصطلاحا با عنوان «رجا» و «اميد» از آنها نام برده شده است. به لحاظ روان شناختى ، رجا و اميد ، نسبت به امور خوشايند پديد مى آيد. اين حالت ، زمانى رُخ مى دهد كه انسان ، پديدآمدن حالتى را انتظار داشته باشد كه وقوع آن ، قطعى نيست. خوشايندترين چيزى كه انسان مؤمن ، انتظار آن را مى برد ، رسيدن به رضاى پروردگار و لقاى اوست ، و چون به رحمت و مغفرت خداوند ايمان دارد ، در هر شرايطى اين اميد و انتظار را در دل خود مى پرورَد و براى تحقّق آن تلاش مى كند و حتّى اگر گناهكار و از عذاب الهى ، خائف باشد ، باز هم اميدوار است كه مشمول مغفرت خداوند ، واقع شود. بر اساس اين تحليل ، اميد و رجا نيز همچون خوف ، از عوامل زمينه ساز تقواست. اميد ، انگيزه تلاش را در انسان پديد مى آورد و به عنوان يك نيروى انگيزشى مهم ، در تنظيم و هدايت اعمال و رفتار انسان ، اثر مى گذارد. در برخى روايات ، به اين موضوع اشاره شده كه براى آن كه «خوف و رجا» ، نقش مثبتى در تنظيم و هدايت رفتار انسان داشته باشد ، بايد هر دو به يك اندازه و در سطح مساوى باشند. امام صادق عليه السلام مى فرمايد :

[١] فاطر ، آيه ٢٨.[٢] الكافى ، ج ٢ ، ص ٦٩ .