است . [١] جرجانى ، در التعريفات ، هوا را به گرايش نفس به شهواتى كه انگيزه شرعى ندارد و از آن لذّت مى برد ، تعريف كرده است . [٢] بنا بر اين ، هواى نفس ، لزوما امرى منفى است و در آيات و روايات ، از پيروى هواى نفس ، نهى شده است. خداوند ، در قرآن مى فرمايد : «وَلا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ . [٣] از هواى نفس ، پيروى مكن ، كه تو را از راه خدا باز مى دارد» . به طور كلّى ، عواملى را كه موجب سلب ايمان و يا عدم تحقّق آن مى شوند ، مى توان با عنوان «هواى نفس» مطرح كرد. خداوند ، در باره بلعم باعورا مى فرمايد : «وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَْرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ . [٤] و اگر مى خواستيم ، وى را به وسيله آن [ آيات ] بالا مى برديم ؛ وليكن او به زمين چسبيد و از هواى خويش ، پيروى كرد؟ » . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله امام على عليه السلام مى فرمايد : إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِىَ الْهَوَى وَ طُولُ الأَمَلِ، أَمَّا الْهَوَى فَإِنَّهُ يَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ، وَ أَمَّا طُولُ الأَمَلِ فَيُنْسِى الآخِرَةَ . [٥] خطرناك ترين چيزى كه از آن بر شما بيم دارم ، دو چيز است: پيروى از هواى نفس ، و آرزوهاى دور و دراز. امّا پيروى از هواى نفس كه مانع رسيدن به حق مى شود ، و آرزوهاى طولانى ، موجب فراموشى آخرت .

[١] هوى يهوى: سقط من أعلى إلى أسفل (ر . ك: التحقيق فى كلمات القرآن الكريم و المصباح المنير) .[٢] معناشناسى واژگان قرآن ، ص ٦٢١.[٣] ص ، آيه ٢٦.[٤] اعراف ، آيه ١٧٦ .[٥] الخصال ، ص ٥١ ، ح ٦٢ ، بحار الأنوار ، ج ٧٠ ، ص ٨٨ . نيز ، ر . ك : نهج البلاغة ، خطبه ٤٢ .