در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٧١

از اين قبيل روايات ـ كه نمونه هاى فراوانى دارد ـ ، چنين استفاده مى شود كه نفس انسان ، گوهر ارزشمندى است كه بايد در حفظ و حراست و پرورش آن ، تلاش كرد. دسته دوم ، آيات و رواياتى است كه نفس را موجودى شرير و دشمن انسان و منشأ بدى ها معرّفى مى نمايد كه بايد با او جنگيد و سركوبش ساخت. خداوند ، در قرآن ، از زبان يوسف عليه السلام نقل كرده كه مى گفت : «وَ مَآ أُبَرِّئُ نَفْسِى إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَة بِالسُّوءِ . [١] من ، نفس خود را تبرئه نمى كنم ؛ زيرا نفس ، همواره به بدى ها دستور مى دهد» . پيامبر خدا نيز مى فرمايد : أَعدَى عَدُوِّكَ نَفسُكَ الَّتِى بَينَ جَنبَيكَ . [٢] بزرگ ترين دشمن تو ، نفس توست كه تو را در ميان گرفته است . امام على عليه السلام فرموده است : «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَة بِالسُّوءِ» . فَمَن ائتمنَهَا خانَتْهُ وَ مَنِ اسْتَنَامَ إِلَيهَا أَهلَكَتْهُ ، وَ مَنْ رَضِىَ عَنْهَا أورَدَتْهُ شَرَّ المَوَارِدِ . [٣] «نفس ، همواره به بدى دستور مى دهد» . پس هر كس آن را امين دانست ، به وى خيانت خواهد كرد ، و هر كس به آن اعتماد كند ، او را به هلاكت خواهد افكند ، و هر كس از آن راضى باشد ، آن او را به بدترين موارد ، در خواهد افكند. از اين قبيل آيات و روايات ـ كه نمونه هاى بسيار فراوانى هم دارد ـ ، چنين استفاده مى شود كه نفس ، موجودى شرير و منشأ بدى هاست و بايد با آن ، مبارزه كرد. ممكن است در ابتدا چنين تصور شود كه بين اين دو دسته آيات و روايات ، تعارض و تزاحم وجود دارد ، يا اين كه انسان ، داراى دو نفس است: يكى نفس انسانى