يكى از مسائلى كه در بحث «عمل» بايد مطرح شود ، مسئله مجازات و پيامدهاى اعمال در دنياست. بسيارى از اعمال و رفتار انسان ، در همين دنيا نتايج خود را نشان مى دهد. البته اين دريافت ، ثمره عمل است و نظام بازخورد ، نوعى از جزاى الهى است ؛ ولى جزاى كامل نيست. محاسبه دقيق و مجازات كامل در آخرت انجام مى شود. بد نيست به اين نكته نيز اشاره كنم كه «پيامد عمل» ، مفهوم وسيع ترى از «جزاى عمل» دارد ؛ زيرا پيامد ، يك نتيجه و اثر وضعى است كه به طور طبيعى بر عمل ، مترتّب مى شود. مثلاً شرابخوارى ، علاوه بر اين كه مجازات اُخروى به بار مى آورد و گناه محسوب مى شود ، صدمه هايى بر جسم و روان شرابخوار ، وارد مى سازد. اين ، در واقع ، نوعى پيامد است ؛ امّا در عين حال ، ممكن است همين عمل ، نوعى مجازات و مكافات دنيوى نيز ـ كه از سنخ و مقوله ديگرى است ـ داشته باشد. از آيات و روايات ، استفاده مى شود كارهايى كه مربوط به خلق خداست ، خواه نيكى و خدمت به خلق باشد يا بدى كردن به مردم و زيان رساندن به آنها ، غالبا در همين دنيا پاداش و كيفرى دارد ، بى آن كه چيزى از جزاى اُخروى آنها كاسته شود. على عليه السلام در مورد جزاى احسان و خدمت به خلق در همين جهان ، مى فرمايد : لَا يُزَهِّدَنَّكَ فِى الْمَعْرُوفِ مَنْ لَا يَشْكُرُهُ لَكَ، فَقَدْ يَشْكُرُكَ عَلَيْهِ مَنْ لَا يَسْتَمْتِعُ بِشَىْ ءٍ مِنْهُ، وَ قَدْ يُدْرَكُ مِنْ شُكْرِ الشَّاكِرِ أَكْثَرُ مِمَّا أَضَاعَ الْكَافِرُ وَ اللّه ُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ. [١] اين كه گاهى به كسى نيكى مى كنى و او قدرشناسى نمى كند ، تو را در انجام دادن كار نيك ، بى رغبت نكند ؛ زيرا تو پاداش خويش را بيش از آنچه مى خواهى از او بگيرى ، از دست كسى مى گيرى كه هيچ به او نيكى نكرده اى ؛ و خداوند ، نيكوكاران را دوست مى دارد. [٢]

[١] نهج البلاغة ، حكمت ٣٠٤ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٦ ، ص ٣٠٧ .[٢] عدل الهى ، ص ٢٤٢ .