مرتبه «نفس مطمئنّه» نائل آيد ، بايد از مرحله فكر و آرزو ، تجاوز كند و به مرحله اقدام و عمل ، گام نهد. در آموزه هاى دينى ، اهمّيت خاصّى به «عمل» داده شده است ، به گونه اى كه از آن به جزء ايمان ، [١] نشانه مؤمن ، [٢] رفيق دائمى [٣] و مورد اعتماد [٤] و چيزى كه سرنوشت انسان به وسيله آن تعيين مى شود ، [٥] تعبير شده است . در متون دينى اسلام ، به تعابيرى بر مى خوريم كه مى گويد: انسان ، در گرو اعمال خويش است و شخصيت و حقيقت آدمى ، از مجموعه اعمال و رفتار او تشكيل مى شود. براى انسان ، چيزى جز عمل و نتيجه عمل او نيست. عمل مى تواند در تأمين سعادت و خوش بختى يا شقاوت و بدفرجامى انسان ، نقش داشته باشد. از نظر قرآن ، سرنوشت هر فرد ، در گرو اعمالى است كه انجام مى دهد : «أَن لَّيْسَ لِلْاءِنسَانِ إِلَا مَا سَعَى . [٦] براى انسان ، جز حاصل تلاش [ و عمل ] او نيست» . در حقيقت ، هر كسى گروگان كرده هاى خويش است : «كُلُّ نَفْس بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ . [٧] هر كس در گرو اعمال خويش است» . عمل ، به اندازه اى در سرنوشت انسان نقش دارد كه در برخى آيات ، هر فرد ، عين «عملى» كه انجام داده ، معرّفى شده است. قرآن ، در وصف فرزند نوح ، وى را عمل غير صالح مى خواند :

[١] ر . ك : بحار الأنوار ، ج ٦٩ ، ص ١٨ «باب العمل جزءٌ من الإيمان» .[٢] امام على عليه السلام : «العمل شعار المؤمن» (غرر الحكم ، ح ٤٠٨) .[٣] امام على عليه السلام : «المرءُ لا يصحبُه إلّا العمل» (همان ، ح ٩٩٩) .[٤] امام على عليه السلام : «العمل رفيقُ المُوقن» (همان ، ح ٩٥٧) .[٥] امام باقر عليه السلام : «لا ينالُ ما عند اللّه إلّا بالعمل» (الأمالى ، طوسى ، ص ٣٧١ ، ح ٤٧) ، امام على عليه السلام : «بالأعمال الصالحات ترفع الدرجات» (غرر الحكم ، ح ٤٣٠١) .[٦] نجم ، آيه ٣٩ .[٧] مدّثّر ، آيه ٣٨ .