كلّى ، تأثير مشخص دين بر تنظيم رفتار را نشان مى دهند . كارهاى اوّليه بر روى دين ، به وسيله ماكس وبر ، اميل دوركيم [١] و برانسلاو مَلينُسكى [٢] انجام شد . آنها اذعان نمودند كه همه مذاهب ، دو جزء دارند : عقايد و مناسك . منظور از عقايد ، جنبه ادراكى دين است كه اطلاعات و توضيحات لازم را براى فرد باايمان ، فراهم مى كند . و منظور از مناسك ، آيين هاى مذهبى و جنبه فيزيكى و فعّال دين است . آنها معتقدند كه باورها و عقايد دينى ، انديشه هاى صِرف نيستند ؛ بلكه مجموعه اى از اطلاعات و آگاهى هايى هستند كه كمك مى كنند تا اشخاص و گروه هاى ايمان آورده ، در دنياى خودشان به جهت معيّنى راه نمايى شوند . [٣] نظريه هاى روان شناسى در ابتدا مجذوب تحقيقات تجربى بود و كمتر به نقش باورها و نگرش هاى دينى توجّه داشت . به مرور زمان ، روان شناسان نسبت به عقايد دينى و اين كه چگونه جهان بينى ها و مفاهيم مذهبى بر تنظيم رفتار اثر مى گذارند ، علاقه نشان دادند . آنان در تحقيقات خود دريافتند كه اغلب افراد از دين براى تنظيم رفتار خود استفاده مى كنند . اليسون و همكارانش (١٩٨٩ م ) دريافتند كه داشتن باورهاى استوار دينى ؛ بويژه اعتقاد به زندگىِ پس از مرگ ، از مهم ترين منابع تنظيم رفتار هستند . [٤] داو جيمز [٥] (٢٠٠٥ م ) در پژوهشى اظهار داشته است كه جهان بينى و نگرش هاى مذهبى ، نه تنها توانايىِ توضيح پديده ها را دارند ، بلكه آنها غالبا مى توانند به وسيله سيستم مفاهيم گسترده ـ كه از طريق اعمال و آيين ها تقويت مى شوند ـ در تنظيم و كنترل رفتار كمك كنند . [٦]

[١] . Durkheim.[٢] . Bronislow Malinowski.[٣] دين و جامعه شناسى ، ص ٢٨ .[٤] . Ellison, C.G: Gay, D.A and Glass, T.A. Does religious Commitment Contribute to individual life Satisfaction? Social Forces ٦٨, p: ١٠٠ - ١٢٣.[٥] . Dow James.[٦] . Internet: The Evelution of Religion: Three Anthropological Approachs, p:١٨ - ٢٠.