در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٤١٦

است و در باره او گفته مى شود ، «غيرت» ندارد . افرادى كه غيرت ندارند ، از نظر دينى و اخلاقى ، ناقص اند ؛ زيرا خداوند ، غيرتمندى و عزّت نفس را يكى از ويژگى هاى مؤمنان برشمرده است . امّا كسى كه زياده روى مى كند ، شخصى است كه قوّه خشم ، بر او غلبه نموده و او را از تدبير با عقل و پيروى از دين ، خارج مى سازد . فيض كاشانى در ادامه مى افزايد : خشم پسنديده و سالم ، خشمى است كه در اختيار عقل و دين باشد و زمانى كه غيرت لازم است ، برانگيخته شود و زمانى كه صبر و خويشتندارى نيكوست ، خاموش گردد ؛ يعنى در حدّ اعتدال باشد . {-٢-}

نقش تقوا در مهار خشم

در برخى روايات ، به رابطه تقوا و كنترل خشم ، اشاره شده است . امام سجّاد عليه السلام در دعاى شريف «مكارم الأخلاق» مى فرمايد : وَ حَلِّنِى بِحِلْيَةِ الصَّالِحِينَ، وَ أَلْبِسْنِى زِينَةَ الْمُتَّقِينَ، فِى بَسْطِ الْعَدْلِ، وَ كَظْمِ الغَيْظِ، وَ إِطْفَاءِ النَّائِرَةِ . [٢] و مرا به زيور شايستگان ، آراسته ساز و لباس پارسايان را بر قامتم بپوشان و در گسترش عدل و فرو خوردن خشم و خاموش ساختن آتش فتنه [ يارى ام نما ] . از اين روايت ، اين گونه استفاده مى شود كه ملكه تقوا مى تواند جلو امواج خروشان و مخرّب خشم ناسالم را بگيرد . به تعبير ديگر ، فرو خوردن خشم (كظم غيظ) ، ريشه در «تقواى عاقلانه» دارد . امام على عليه السلام مى فرمايد : التَّثَبُّتُ رَأْسُ الْعَقْلِ، وَ الْحِدَّةُ رَأْسُ الْحُمْقِ . [٣] خويشتندارى ، اساس عقل و تندخويى(خشم) ، ريشه حماقت است .