در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٤١٢

مواجه شود . [١] اينها تعريف هايى هستند كه معمولاً در بحث ها به كار گرفته مى شوند .

فيزيولوژى خشم

يكى از عواملى كه به ما كمك مى كند تا در مهار خشم موفّق باشيم ، آگاهى از نشانه هاى فيزيولوژيك آن است . خشم ، مثل ديگر هيجان ها ، تظاهرات جسمانى و فيزيولوژيك ويژه خود را دارد . استانلى هال ، [٢] روان شناس امريكايى ، خشم را به دقّت مورد تجزيه و تحليل قرار داده و در باره آن ، اين ويژگى ها را بر شمرده است : تسريع تنفّس ، افزايش ضربان قلب و فشار خون ، ترشّح هورمون هاى آدرنالين و كورتيزول ، سِفت شدن عضلات ، عَرَق كردن ، گِره كردن مشت ها و از دست دادن خويشتندارى. [٣]

جنبه هاى فيزيولوژيك خشم در روايات

در روايات ، دقيقا به برخى از جنبه هاى فيزيولوژيك خشم ، اشاره شده است . رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد : أَلا إِنَّ الغَضَبَ جَمرَةٌ تُوقَدُ فِى جَنبِ ابنِ آدَمَ . أَلَم تَرَوا إِلَى حُمرَةِ عَينَيهِ وَ انتِفَاخِ أَودَاجِهِ ؟ [٤] آگاه باشيد كه خشم ، آتشدانى است كه در وجود آدمى ، آتش مى افروزد . آيا سرخىِ چشمان و تورم رگ هاى گردنش را هنگام خشم نديده اى ؟ در فرموده اى ديگر رسول خدا ، جنبه هاى فيزيولوژيك خشم ، اين گونه بيان شده است : إنَّ الغَضَبَ مِيسَمٌ مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ يَضَعَهُ اللّه ُ عَلَى نِيَاطِ أَحَدِهِم، أَلَا تَرَى أَنَّهُ إِذَا غَضِبَ احمَرَّتْ عَينَاهُ وَ أَربَدَ وَجهَهُ وَ انتَفَخَتْ أَودَاجَهُ؟ [٥]