در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٤١

مكانيزم هاى «خود» در تنظيم رفتار

در بررسى نقش فرآيندهاى شناختى تنظيم رفتار ، توجّه به «مكانيزم هاى خود» بااهمّيت است . ربط دادن «خود» [١] به تنظيم رفتار ، نشان مى دهد كه چگونه «خود» ، رفتار را نيرومند و هدايت مى كند . برخى جنبه هاى خود (مثل جنسيت) به ما داده شده است ؛ اما جنبه هاى ديگر را بايد از طريق رشد شناختى به دست آوريم . «خود» افراد ، از نظر مكانيزم هايى كه در موقعيت هاى مختلف به آنها اجازه مى دهد از خود واكنش نشان دهند ، بسيار متفاوت است . تشريح جزئيات كنش هاى «خود» ، مبيّن بُعد جديدى در بحث تنظيم رفتار است . در ارتباط با «خود» و نقش فرآيندهاى شناختى در تنظيم رفتار ، دو مفهوم در روان شناسى به كار رفته است : يكى «تأخير ارضا» و ديگرى «توان بازدارى» . اين دو مفهوم ، بر اساس روان شناسى «خود» ـ كه تعيين كننده رفتار شناخته مى شود ـ ، پايه ريزى شده اند. در اين نظريه ، «من» ، دو كاركرد عمده دارد: يك كاركرد عمده «من» ، به تأخير انداختن ارضاى تكانش ها و اميال تا مدّتى بعد است (بلاك و بلاك) [٢] (١٩٨٠ م ). تأخير ارضا ـ كه گاه از آن به «كام روايىِ درنگيده» نيز تعبير مى شود ـ يكى از نشانه هاى شخصيت بالغ و رشديافته و يكى از مهم ترين اهداف تربيت اخلاقى است. افراد براى اين كه بتوانند اعضاى سالم يك جامعه انسانى شوند، بايد ياد بگيرند كه چگونه اميال و خواسته هايشان را تا زمان مناسب ، به تأخير بيندازند يا براى دريافت پاداش ، صبر كنند . به عنوان مثال ، كار را اكنون انجام دهند و مزد آن را بعدا بگيرند . تحقيقات گسترده اى در باره مفهوم «تأخير ارضا» در گروه هاى سنّى مختلف ، انجام شده است. كاپ [٣] (١٩٨٢ م ) در پژوهشى ، تحوّل توانايى تأخير ارضا را مورد