در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٤٠٣

مصرف و مخارج اقتصادى افراد را در يك پيوستار در نظر بگيريم ، بُخل ، نشان دهنده حالت تفريط است و اسراف ، نماد افراط و مصرف گرايى است. در آموزه هاى دينى ، به شدّت از افراط و تفريط در مصرف ، نهى شده و توصيه شده كه بايد حالت ميانه روى و اعتدال را ـ كه با تقوا سازگار است ـ ، رعايت نمود. خداوند مى فرمايد : «وَ لَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا . [١] هرگز دستت را بر گردنت زنجير مكن [ و ترك انفاق و بخشش منما ] و بيش از حد نيز دست خود را مگشاى كه مورد سرزنش قرار گيرى و از كار ، فرو مانى» . خداوند ، در جاى ديگر ، بهترين شكل تنظيم مخارج اجتماعى را به تصوير كشيده و مى فرمايد : «وَ الَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَ لَمْ يَقْتُرُواْ وَ كَانَ بَيْنَ ذَ لِكَ قَوَامًا . [٢] و كسانى كه هر گاه انفاق كنند ، نه اسراف مى كنند و نه سختگيرى ؛ بلكه در ميان اين دو ، حدّ اعتدالى دارند » . در برخى روايات ، از بُخل و بسته بودن دست ، به شدّت نكوهش شده است. پيامبر خدا مى فرمايد: إِيَّاكُم وَ الشُّحَّ؛ فَإِنَّهُ أَهلَكَ مَن كَانَ قَبلَكُم، حَمَلَهُم عَلَى أَن يَسفِكُوا دِمَاءَهُم وَ يَستَحِلُّوا مَحارِمَهُم . [٣] از بُخل ، دورى كنيد كه بُخل ورزى ، موجب هلاكت بسيارى از گذشتگان شد آنها را وادار به خونريزى و گناهكارى كرد. نكته قابل توجّه ديگرى كه از نتايج سوء بُخل و رعايت نكردن تقواى الهى به شمار