يكى از دلايل اين كه در آيات و روايات به «ذكر (ياد) خدا» توصيه و سفارش شده ، اين است كه اگر ياد خدا بر فضاى ذهن انسان حاكم باشد و توجّه انسان ، هميشه و در هر حال به خدا باشد ، از بسيارى گناهان پيشگيرى خواهد شد. از اين رو ، ياد خدا به عنوان يك روش دينى ، مى تواند نقشى مؤثّر در تنظيم و هدايت افكار و رفتار انسان داشته باشد. در برخى روايات نيز «ذكر» به معنايى به كار رفته كه با مكانيزم هاى تنظيم فكر و رفتار ، مرتبط است. امام صادق عليه السلام خطاب به يكى از اصحاب خويش مى فرمايد : أَ لَا أُخبِرُكَ بِأَشَدِّ مَا فَرَضَ اللّه ُت عَلَى خَلْقِهِ... إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ، وَ مُوَاسَاتُكَ أَخاكَ ، وَ ذِكْرُ اللّه ِ فِى كُلِّ مَوْطِنٍ، أَمَا إِنِّى لَا أَقُولُ: «سُبْحَانَ اللّه ِ وَ الْحَمْدُ للّه ِِ وَ لَا إِلَهَ إِلَا اللّه ُ وَ اللّه ُ أَكْبَرُ»، وَ إِنْ كَانَ هَذَا مِنْ ذَاكَ، وَ لَكِنْ ذِكْرَ اللّه ِ فِى كُلِّ مَوْطِنٍ إِذَا هَجَمْتَ عَلَى طَاعَتِهِ أَوْ مَعْصِيَتِهِ . [١] آيا تو را از سخت ترين چيزى كه خداوند بر بندگانش واجب كرده است ، آگاه نكنم ؟ اين كه با مردم به انصاف رفتار كنى ، با برادرت همدردى كنى و ياد كردن خدا در همه حال . مقصود از ذكر خدا ، فقط «سبحان اللّه » ، و«الحمدللّه » و «لا إله إلّا اللّه » و«اللّه أكبر» نيست ؛ بلكه ذكر خدا به اين است كه وقتى امر واجبى پيش آمد ، آن را انجام دهى و هنگامى كه كار حرامى پيش آمد ، آن را ترك كنى .

ب ـ مصونيت بخشى در برابر افكار باطل

هنگامى كه در باره چيزى شروع به فكر كردن مى كنيم و مى خواهيم در انجام دادن كارها و فعّاليت هاى خود ، برنامه ريزى كنيم ، ممكن است اميال و گرايش هاى نفسانى ، كارى متفاوت با هدف ما را پيشنهاد كند . در اين گونه موارد ، تقوا به مثابه يك عامل درونى در تنظيم و هدايت جريان تفكّر مى تواند به ما كمك كند . تقوا از فكر گناه و رفتن به سوى شبهات ، هم در عرضه انديشه ، و هم در عرصه عمل و رفتار ،

[١] الكافى ، ج ٢ ، ص ١٤٥ ، ح ٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٩٣ ، ص ١٥٥ .