در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٩٣

يك زمان خاص ، به چه موضوعى بيشتر اهمّيت دهيم و از چه تفكّرات و انديشه هايى جلوگيرى نماييم. اشترنبرگ ، تحقيقات بسيارى در اين زمينه انجام داده و در مطالعات خود ، به مدل هاى مختلفى از سازواره هاى ذهنى دست يافته است. شكل خودْ حكومتىِ ذهن ، از نظر او مانند صورت هاى گوناگون حكومت در جوامع كنونى ، داراى چهار سبك سلطنتى ، [١] سلسله مراتبى ، [٢] حكومت گروهى [٣] و هرج و مرج [٤] است. چنانچه سبْك تفكّر ، شكل سلطنتى داشته باشد ، در هر زمان ، امرى خاص ، موضوع تفكّر قرار مى گيرد و متناسب با آن ، رفتار فرد نيز جهت داده مى شود. در صورتى كه الگوى تفكّر ، شكل سلسله مراتبى داشته باشد ، فرد تمايل دارد هم زمان به چند كار بپردازد ؛ ليكن ميزان انرژى و زمانى كه براى هر كار صرف مى كند ، بر اساس اولويتى است كه به آن مى دهد. اين الگو از لحاظ نظرى ، شباهت هاى بسيارى به الگوى اسلامىِ تنظيم رفتار دارد و از لحاظ كاربردى مى تواند بسيار راه گشا باشد. چنانچه الگوى تفكّر ، سبْك حكومت گروهى داشته باشد ، فرد هم زمان مى تواند به چند مسئله بپردازد ؛ ليكن در تنظيم وقت و توان لازم براى انجام دادن هركدام مشكل دارد. در سبْك هرج و مرجِ تفكّر ، افراد متوجّه مسائل تصادفى هستند و هيچ ملاك و معيارى براى گزينش و انتخاب وجود ندارد. هرچه ديدند ، مى طلبند ، و هرچه شنيدند ، مى خواهند ، و هرچه از خيالشان گذشت ، به فكرش فرو مى روند. [٥] از نظر اشترنبرگ ، افراد مى توانند با مهار توانش هاى ذهنى ، به استفاده از الگوهاى خاص روى آورند و از اين راه ، به تنظيم افكار خود بپردازند. در روان شناسى دينى تقواىِ عاقلانه ، مى تواند براى تنظيم افكار و پيشگيرى از