در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٩٢

وسواسىِ مى انجامد. پس از چند بار تكرار موفّقيت آميز اين جريان ، از مددجو خواسته مى شود تا خودش با گفتن «بس است!» ، به افكار وسواسى خود خاتمه دهد. ابتدا اين جمله را با صداى بلند ، به خود مى گويد ؛ امّا به تدريج محو مى گردد ، تا اين كه سرانجام مددجو صرفا با گفتن آن به طور ناملفوظ ، افكار مزاحمش را متوقّف سازد. تحقيقات تجربى بسيارى كه با استفاده از اين روش انجام شده ، نشان مى دهد كه به كار گيرى اين روش ، مى تواند فرد را در پيشگيرى از افكار و تصوّرات خودآيند منفى و نيز در تقويت رفتارهاى مفيد و سازنده ، يارى كند. (پن بيكر ، ١٩٩٠م ؛ دپائولو ، ١٩٩٢م ؛ راچمن ، ١٩٧٨ م). [١] نتايج اين پژوهش ها نشان داد افراد براى تنظيم و هدايت اعمال و رفتارشان در تمام زمينه هاى زندگى ، متّكى به توقّف فكر هستند. براى نمونه ، وقتى كه سعى مى كنند از خوردن بعضى غذاها پرهيز كنند يا مواد اعتيادآور مصرف نكنند ، و نيز براى نگه داشتن يك راز و يا خوددارى از ابراز خواسته ها و مقاصدشان ، از توقّف فكر استفاده مى كنند. مفهوم ديگرى كه در روان شناسى حائز اهمّيت است و با تنظيم تفكّر ارتباط دارد ، مفهوم «خودْ حكومتىِ ذهن» [٢] است. اشترنبرگ (١٩٩٧م) [٣] با طرح اين نظريه ، رويكرد جديدى را در فرآيند مديريت و تنظيم تفكّر ، ارائه كرده است. نظريه اشترنبرگ ، مبتنى بر اين اصلِ پذيرفته شده روان شناختى است كه ناهنجارى هاى رفتارى ، از باورها و عقايد انديشه هاى غلط ناشى مى شود. بنا بر اين ، براى اصلاح و تنظيم تفكّر ، بايد اقداماتى در حيطه باورها ، عقايد و تفكّرات افراد ، انجام شود. او معتقد است كه انسان مى تواند با بازسازىِ آگاهانه تفكّراتش ، بر خود حكومت كند. به تعبير ديگر ، ما مى توانيم با سازماندهى نيازها ، انگيزه ها و توانش هاى ذهنى خود ، تعيين كنيم كه در