در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٧٩
بيشترين اهمّيت را به نيازهاى زيستى انسان داده اند. فرويد [١] يكى از مدافعان سرسخت اين طرز تفكّر است. وى انسان را انباشته از غرايز و نيازهاى زيستى مى داند ؛ يعنى غريزه جنسى ، گرسنگى ، تشنگى و فروع و مشتقّات آنها كه البته از ميان اين نيازها ، نياز جنسى توجّه فرويد را بيشتر به خود معطوف داشته است. از نظر او ، تمام هدف انسان در زندگى ، در خدمت به ارضاى نيازهاى زيستى و بويژه نياز جنسى خلاصه مى شود. برخى ، دامنه نيازهاى انسان را گسترده تر مى دانند و معتقدند كه نيازهاى عاطفى و روان شناختى او نيز مهم اند و بايد در مراحل مختلف زندگى ، برآورده شوند. نتيجه چنين برداشتى از نيازهاى انسان ، اين است كه در بحث تنظيم رفتار ، بايد به نيازهاى عاطفى و روان شناختى نيز توجّه شود. از منظر انسان شناسى دينى ، انسان علاوه بر نيازهاى زيستى و روان شناختىِ صرف ، يك دسته نياز روان شناختى ويژه نيز دارد كه اصطلاحا از آن به نيازهاى معنوى و [٢] اخلاقى تعبير مى شود. البته برخى از روان شناسان نيز وجود نيازهاى معنوى نظير نياز به پرستش و فضيلت و كمالجويى معنوى را در انسان پذيرفته اند. بنا بر اين ، در يك تقسيم بندى جامع و با توجّه به تمامى نظريه ها و رويكردها ، نيازهاى انسان را مى توان در سه طبقه جاى داد: ١ . نيازهاى زيستى ؛ نظير نياز به خوردن و آشاميدن ، جنس مخالف و ... . ٢ . نيازهاى روانى محض ؛ مانند نياز به محبّت ، احترام ، تعلّق و خودشكوفايى. ٣ . نيازهاى روانى ـ معنوى ؛ نظير نياز به رابطه با خدا ، ايمنى جويى معنوى ، دوستى با خدا و خودشكوفايى معنوى . [٣]
[١] . Freud.[٢] . spiritual needs.[٣] اين طبقه بندى ، با رويكردى جديد ، از سوى پژوهشگر ارائه شده و متقارن با هرم نيازهاى مازلو ، طرحى نو تحت عنوان «نظريه نيازهاى معنوى از ديدگاه اسلام و تناظر آن با سلسله مراتب نيازهاى مازلو» در كتابى به همين نام به چاپ رسيده است .