در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٧٦

نقش تقوا در تنظيم رفتار اجتماعى

ويژگى حُبِّ فى اللَّه و بُغضِ فى اللّه ، ريشه در تقوا دارد. بُعد ايجابى تقوا در روابط اجتماعى ، در دوستى با دوستان خدا (حُبِّ فى اللّه ) نمود مى يابد و جنبه بازدارى و سلبى آن ، در دشمنى با دشمنان خدا (بُغضِ فى اللّه ). با توجّه به اين تحليل ، تقوا ، در تنظيم رفتار اجتماعى نيز نقش كليدى دارد ؛ چرا كه هر پيوند و گسستى را در اين عرصه ، در بر مى گيرد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با توجّه به اين دو بُعد تقوا ، معيار تنظيم رفتار اجتماعى را اين گونه بيان نموده است : أَحِبَّ فِى اللّه ِ وَ أَبْغِضْ فِى اللّه ِ وَ وَالِ فِى اللّه ِ وَ عَادِ فِى اللّه ِ، فَإِنَّهُ لَا تَنَالُ وَلَايَةَ اللّه ِ إِلَا بِذَلِكَ، وَ لَا يَجِدُ رَجُلٌ طَعْمَ الإِيمَانِ وَ إِنْ كَثُرَتْ صَلَاتُهُ وَ صِيَامُهُ حَتَّى يَكُونَ كَذَلِكَ، وَ قَدْ صَارَتْ مُؤَاخَاةُ النَّاسِ يَوْمَكُمْ هَذَا أَكْثَرُهَا فِى الدُّنْيَا، عَلَيْهَا يَتَوَادُّونَ وَ عَلَيْهَا يَتَبَاغَضُونَ . [١] به خاطر خدا ، دوست بدار و به خاطر خدا ، نفرت داشته باش ، و به خاطر خدا ، دوستى كن و به خاطر خدا ، دشمنى بورز ؛ زيرا دوستى خدا ، جز با اينها به دست نمى آيد و آدمى تا چنين نباشد ، طعم ايمان را نمى چشد ، هرچند نماز و روزه اش بسيار باشد. امروزه ، دوستى و برادرىِ مردم با يكديگر ، بيشتر به خاطر دنياست. براى دنيا ، دوستى مى كنند و براى دنيا ، با هم دشمنى مى ورزند. امير مؤمنان در خطبه متّقين ، به نقش تقوا در تنظيم و هدايت رفتار اجتماعى اشاره نموده است. [٢] امام باقر عليه السلام نيز مى فرمايد : إِنَّ أَهْلَ التَّقْوَى أَيْسَرُ أَهْلِ الدُّنْيَا مَئُونَةً وَ أَكْثَرُهُمْ لَكَ مَعُونَةً، تَذْكُرُ فَيُعِينُونَكَ، وَ إِنْ نَسِيتَ ذَكَّرُوكَ، قَوَّالُونَ بِأَمْرِ اللّه ِ قَوَّامُونَ عَلَى أَمْرِ اللّه ِ، قَطَعُوا مَحَبَّتَهُمْ بِمَحَبَّةِ رَبِّهِمْ، وَ وَحَشُوا الدُّنْيَا لِطَاعَةِ مَلِيكِهِمْ، وَ نَظَرُوا إِلَى اللّه ِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَى مَحَبَّتِهِ بِقُلُوبِهِمْ، وَ عَلِمُوا أَنَّ ذَلِكَ هُوَ الْمَنْظُورُ إِلَيْهِ لِعَظِيمِ شَأْنِهِ. [٣]