براى تعالى و تكامل ، آمادگى پيدا مى كند. امام على عليه السلام در حديثى به نقل از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، مى فرمايد: لَا يَسْتَقِيمُ إِيمَانُ عَبْدٍ حَتَّى يَسْتَقِيمَ قَلْبُهُ، وَ لَا يَسْتَقِيمَ قَلْبُهُ حَتَّى يَسْتَقِيمَ لِسَانُهُ. [١] ايمان بنده ، درست نمى شود ، مگر آن گاه كه دل او درست گردد ، و دل او درست نمى شود ، مگر هنگامى كه زبان او درست شده باشد. امام على عليه السلام منبع مهار رفتار كلامى را درونى مى داند و مى فرمايد: أَلا إِنَّ اللِّسَانَ بَضْعَةٌ مِنَ الإِنْسَانِ فَلَا يُسْعِدُهُ الْقَوْلُ إِذَا امْتَنَعَ، وَ لَا يُمْهِلُهُ النُّطْقُ إِذَا اتَّسَعَ، وَ إِنَّا لَأُمَرَاءُ الْكَلَامِ وَ فِينَا تَنَشَّبَتْ عُرُوقُه . [٢] به هوش باشيد كه زبان ، پاره اى از انسان است و هر گاه آدمى آماده سخن گفتن نباشد ، زبان نيز ياراى گفتن ندارد ، و موقعى كه روح آدمى آمادگى گفتار داشته باشد ، [ زبان نيز ] ناگزير به سخن در مى آيد. ما خود ، فرمان روايان سخنيم و رشته ها و ريشه هاى آن ، در ما تنيده است. از اين تعبير ، به خوبى دانسته مى شود كه گفتار ، منشأ و خاستگاه درونى دارد و منبع مهار و انگيزش آن نيز درونى است. در برخى از احاديث ، رابطه تقوا و تنظيم رفتار كلامى ، به روشنى بيان شده است. امام على عليه السلام مى فرمايد: وَلْيَخْزُنِ الرَّجُلُ لِسَانَهُ؛ فَإِنَّ هَذَا اللِّسَانَ جَمُوحٌ بِصَاحِبِهِ، وَ اللّه ِ مَا أَرَى عَبْداً يَتَّقِى تَقْوَى تَنْفَعُهُ حَتَّى يَخْزُنَ لِسَانَهُ. [٣] مرد بايد زبانش را حفظ كند ؛ زيرا [ سركشىِ ] اين زبان ، صاحبش را به هلاكت مى اندازد. به خدا سوگند ، باور نمى كنم كه بنده اى تقوايى به دست آورد كه به او سود ببخشد ، مگر اين كه زبانش را حفظ كند. يعنى هيچ كس بدون مهاركردن زبان ، نمى تواند در حدّ مطلوب ، تقوا داشته باشد. بنا بر اين، تقواى عاقلانه، بهترين روش براى تنظيم گفتار و مراقبت از زبان محسوب مى شود.

[١] نهج البلاغة ، خطبه ١٧٥ .[٢] همان ، خطبه ٢٢٤ .[٣] همان ، خطبه ١٧٥ .