در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٦٩

اللسانُ سَبُعٌ إنْ خُلِِّىَ عَنهُ عَقَرَ . [١] زبان ، درّنده اى است كه اگر رها گردد ، گاز مى گيرد . تسلّط بر زبان ، براى آن است كه رفتار كلامى ، هم به لحاظ كمّى و هم به لحاظ كيفى ، تنظيم شود. از لحاظ كمّى ، در روايات توصيه شده كه به حدّاقل سخن گفتن ، اكتفا گردد؛ زيرا زياد سخن گفتن، باعث افزايش لغزش كلامى مى شود. امام على عليه السلام مى فرمايد: مَنْ كَثُرَ كَلَامُهُ كَثُرَ خَطَؤُهُ، وَ مَنْ كَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَيَاؤُهُ، وَ مَنْ قَلَّ حَيَاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ مَاتَ قَلْبُهُ، وَ مَنْ مَاتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ . [٢] آن كس كه زياد سخن بگويد ، زياد اشتباه مى كند و آن كس كه زياد اشتباه كند ، حيايش كم مى شود و كسى كه حيايش كم شود ، پارسايى اش كاسته مى شود و كسى كه پارسايى اش كاهش يابد ، قلبش مى ميرد و كسى كه قلبش بميرد ، داخل دوزخ مى شود. در آيات و احاديث ، چگونگى تنظيم گفتار و اين كه انسان چه چيزى را و چگونه بايد بگويد ، و نيز مواردى كه بايد از آن خوددارى كند ، به تفصيل بيان گرديده است. در حديثى نقل شده كه از امام زين العابدين عليه السلام پرسيدند كه سكوت بهتر است يا سخن گفتن؟ فرمود : لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا آفَاتٌ، فَإِذَا سَلِمَا مِنَ الآفَاتِ فَالْكَلَامُ أَفْضَلُ مِنَ السُّكُوتِ . هر كدام از اينها ، آفاتى دارند . وقتى هر دو از آفاتشان سالم بمانند ، سخن گفتن بهتر از سكوت است. و چون توضيح خواستند ، امام فرمود : مَا بَعَثَ الأَنْبِيَاءَ وَ الأَوْصِيَاءَ بِالسُّكُوتِ، إِنَّمَا بَعَثَهُمْ بِالْكَلَامِ، وَ لَا اسْتُحِقَّتِ الْجَنَّةُ بِالسُّكُوتِ، وَ لَا اسْتُوجِبَتْ وَلَايَةُ اللّه ِ بِالسُّكُوتِ، وَ لَا تُوُقِّيَتِ النَّارُ بِالسُّكُوتِ، إِنَّمَا ذَلِكَ كُلُّهُ بِالْكَلَامِ . [٣]