جهات ، بى نظير است . انسان آنچه را به وسيله اعضا و جوارحش دريابد ، با زبان ابراز مى كند ، و حتى آنچه را كه با روش درون نگرى ، ادراك نموده و نيز انديشه هاى نيك و بد ، همه را با زبان بازگو مى كند . به همين سبب است كه شخصيت هر كسى ، از راه زبانش شناخته مى شود . امام على عليه السلام مى فرمايد : الْمَرْءُ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسَانِهِ . [١] ] شخصيت ] آدمى ، در زير زبانش نهفته است . شاعر نيز مى گويد: تا مرد ، سخن نگفته باشد علم و هنرش نهفته باشد .

جرائم و آفات زبان

به همان اندازه كه نعمت بيان و زبان ، ارزشمند است ، جرائم و آفات آن نيز زيانبار و ناپسندند. در آموزه هاى اخلاقى ، در باره آفات زبان ، مطالب بسيار ارزنده و جالبى ديده مى شود كه بررسى و طرح آنها ، از حوصله بحث ما خارج است. در اين جا فقط به اين نكته اشاره مى كنيم كه زبان ، دو بُعد مثبت و منفى دارد و به هر حال ، انسان عاقل و دورانديش نمى تواند از آفات زبان ، غافل باشد. دروغ ، غيبت ، فُحش و بد زبانى ، شايعه سازى ، عيبجويى و سخن چينى ، برخى از معضلات اخلاقى اى هستند كه مظهر آنها زبان است. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: إِنَّ أَكثَرَ خَطَايَا ابنِ آدَمَ فِى لِسَانِهِ . [٢] بيشترين لغزش هاى انسان ، از ناحيه زبان اوست.

ضرورت تنظيم رفتار كلامى و بازداشتن زبان

با توجّه به آفات و جرائم زبان ، در آيات و احاديث ، به حفظ و مهار آن توصيه شده است. امام على عليه السلام فرمود:

[١] الأمالى ، صدوق ، ص ٥٣٢ .[٢] كنز العمّال ، ج ٣ ، ص ٥٤٩ .