يگانه عاملى كه مى تواند گوش را از شنيدن غيبت ، لهو و لعب ، موسيقى و ديگر شنيدنى هاى حرام باز دارد ، همانا تقواى الهى است. تقوا به عنوان نيروى بازدارنده درونى ، بر رفتار شنيدارى نظارت مى كند . امام على عليه السلام نقش تنظيم كنندگى تقوا را در زمينه رفتار شنيدارى ، اين گونه ترسيم نموده است : وَ وَقَفُوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النَّافِعِ . [١] و [ پرهيزگاران ، ] گوش هاى خود را وقف دانش سودمند كرده اند . پرهيزگاران ، كسانى اند كه با بهره گيرى از نيروى تقوا ، گوش هاى خود را از شنيدن لهو و لعب ، به دور داشته اند و فقط آن را وقف دانشى كرده اند كه برايشان سودمند است. با توجّه به كاركرد تقوا در تنظيم رفتار ، امير مؤمنان ، بارها به حفظ و رعايت تقوا سفارش نموده و در خصوص رفتار شنيدارى ، فرموده است : عَوِّد أُذُنَكَ حُسنَ الاستِمَاعِ ، وَ لَا تَصغِ إِلَى مَا لَا يُزيدُ فِى صَلَاحِكَ استِمَاعُهُ . [٢] گوش خود را به خوب شنيدن ، عادت بده و به سخنانى كه بر صلاح [ و پاكىِ ]تو چيزى نمى افزايد ، گوش فرا مده . اين ، دقيقا همان معناى تنظيم رفتار شنيدارى است كه با تقوا امكان پذير است.

تنظيم رفتار كلامى

رفتار كلامى ، پيچيده ترين فرآيندى است كه انسان در طول حيات خود ، آن را مى آموزد. زبان در واقع ، يكى از وجوه تمايز انسان با حيوان ، و يكى از راه هاى ارتباط با ديگران است. در ميان اعضا و اندام هاى ظاهرى انسان ، كارآيى زبان در برخى

[١] نهج البلاغة ، خطبه ١٩٣ .[٢] غرر الحكم ، ح ٦٢٣٤ .