گاهى در مثل ، گفته مى شود كه «چشم ، دريا است» . اين سخن ، اشاره به حوزه فعّاليت دستگاه ديدارى است ؛ يعنى انسان در برخوردهاى خود با ديگران ، هنگام عبور و مرور ، خريد و يا بازديد از مجامع عمومى ، بخصوص در جاهاى خلوت كه تردُّد در آن جا كمتر است ، فراوان با صحنه هاى تحريك كننده مواجه مى شود. از سوى ديگر ، عوامل تحريك كننده نيز به قدرى در جامعه رواج يافته اند كه همه روزه ، با مواردى از آنها مواجه هستيم و امكان چشم پوشى از همه آنها به طور كامل ، وجود ندارد ؛ عواملى مانند : بدحجابى عدم پوشش مناسب دختران و بانوان ، استفاده از جوراب هاى بدن نما ، بيرون نهادن قسمتى از موى سر ، آرايش مو و صورت حتّى توسط دختران كوچك ، پوشيدن لباس و كفش با رنگ هاى مهيّج و خيره كننده ، و فيلم ها و عكس هاى مبتذل . در اين گونه موارد ، توصيه تربيتى اين است كه از خيره شدن و نگاه عمدى و دو باره بپرهيزيم. در برخى از احاديث ، به اين نكته اشاره شده كه نگاه دوم ، پس از نگاه ناخواسته نخستين ، و خيره شدن به صحنه هاى تحريك كننده ، آثار زيانبارى به دنبال دارد . [١] امام صادق عليه السلام مى فرمايد : النَّظْرَةُ بَعْدَ النَّظْرَةِ تَزْرَعُ فِى الْقَلْبِ الشَّهْوَةَ، وَ كَفَى بِهَا لِصَاحِبِهَا فِتْنَةً . [٢] نگاهِ بعد از نگاه (نگاه بار دوم و از روى عمد) ، بذر شهوت را در دل مى كارد و اين ، خود ، براى فتنه [ و به انحراف كشاندن صاحبش ] كافى است . در اين گونه موارد ، توصيه دين مقدّس اسلام ، اين است كه بايد خويشتندارى پيشه نمود و از نگاه عمدى و هوس آلود به صحنه هاى مهيّج ، پرهيز كرد . امام على عليه السلام در وصف پرهيزگاران مى فرمايد :

[١] براى نمونه ، حديث پيامبر صلى الله عليه و آله است كه فرمود : «لك أوّلُ نظْرةٍ و الثانيةُ عليك و لا لك» (كتاب من لايحضره الفقيه، ج ٤ ، ص١٩) . حديثى نيز مشابه آن ، از امام صادق عليه السلام رسيده است (ر. ك : همان ، ج ٣ ، ص ٤٧٤) .[٢] همان ، ج ٤ ، ص ١٨ .