دستگاه بينايى ، يكى از مهم ترين نعمت هايى است كه خداوند در اختيار انسان قرار داده است. هدف اصلى از آفرينش آن ، كاركردهاى مثبت و استفاده هاى مفيد آن است. از طريق چشم است كه با دنياى خارج آشنا مى شويم و به حقايق و پديده هاى آن پى مى بريم . عملكرد دستگاه بينايى ، از برخى جهات ، منحصر به فرد است. هنگامى كه چيزى با چشم ديده مى شود ، رويدادهاى عصبى معيّنى آغاز مى گردد. اين رويدادهاى عصبى را مى توان پيام هايى دانست كه از طريق گذرگاه هاى بينايى ، از چشم به مغز فرستاده مى شوند و سپس رمزگردانى مى شوند تا واكنشى متناسب را پديد آورند . هر يك از محرّك هاى ديدارى ، رفتار خاصّى را به دنبال دارد . در احاديث ، از چشم به «پيك دل» [١] و «قاصد عقل» [٢] ياد شده و در برخى از آيات قرآن ، به اين موضوع تصريح گرديده كه از انسان در قبال آنچه مى بيند ، سؤال و بازخواست خواهد شد . [٣] مسئول بودن انسان در قبال چشم چيزهايى كه با آن مى بيند ، به نحوى اشاره به اين حقيقت است كه چشم و دستگاه بينايى ، در سر نوشت انسان نقش قابل توجّهى دارد. با اين حال ، چشم مى تواند كاركرد منفى به خود بگيرد ؛ زيرا دنيايى كه در آن زندگى مى كنيم ، پر از محرّك هايى است كه برخى از آنها براى سلامت ادراكى ما ، مضرّند . در بيشتر موارد ، مى توان ويژگى هاى روان شناختى و اثرات منفى اين گونه محرّك ها را مستقيما و بر حسب ابعاد مختلف آنها ، مشخّص نمود . انسان براى حفظ سلامت ادراكىِ خود ، به ابزار و روشى نيازمند است كه بتواند با استفاده از آن ، به گزينش محرّك هاى ديدارى بپردازد و از برخى ديدنى ها ، چشم بپوشد . به اين ترتيب ، بررسى تنظيم رفتار ديدارى ، پيوند نزديكى با مطالعه فرآيندهاى خويشتندارى دارد.

[١] امام على عليه السلام : «العين بريد القلب» (منتخب ميزان الحكمة ، ص ٥٥٨ ؛ غرر الحكم ، ح ٣٦٥) .[٢] امام على عليه السلام : «العينُ جاسوس القلب و بريد العقل» (بحار الأنوار ، ج ١٠٤ ، ص ٤١) .[٣] براى نمونه ، در اين آيه : «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَـلـءِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْـ?ولًا » (اسرا ، آيه ٣٦) .