محيطى ، تنظيم و هدايت شود ، با پرورش نيروى عقل ، به سطحى از نظم دهندگى شخصى برسد كه عملكردهاى او را از درون و بر اساس مجموعه اى از ارزش ها و هنجارهاى درونى شده (درون فكنى شده) دينى و الهى ، هدايت و تنظيم كند. بنا بر اين ، مفهوم تقواى عاقلانه در اين تحقيق ، به عنوان يك اصل آرمانى و هدفى در نظر گرفته مى شود كه شرط بنيادىِ هر فعّاليت ارزنده انسانى بوده و در عرصه هاى گوناگون ، موجب رفتارهايى نظم يافته و هدفمند مى شود.

كارآيى تقواى عاقلانه در تنظيم رفتار

«تقواى عاقلانه» به عنوان يك نظريه انگيزشىِ برآمده از سيستم دينى ، مى تواند در همه سطوح شخصيت و رفتار انسان ، نقش سازنده و مؤثّر داشته باشد و به عنوان يك نيروى هدايتگر ، به انگيزه ها و نيازها و رفتارهاى آدمى جهت مى دهد . از اين رو ، يكى از اهداف مهمّ دين مقدّس اسلام ، ارائه طرح و برنامه براى پرورش افراد «خردمند» و با «تقوا» است. افراد غير خردمند و بى تقوا ، به سادگى تحت تأثير هواى نفس و خواسته ها و انتظارات ديگران قرار مى گيرند ؛ امّا كسانى كه «تقواى عاقلانه» در آنها بارور شده ، از عزّت نفس بالايى برخور دارند و چون مهار اعمال و رفتار خود را در دست دارند ، مى توانند از هر آنچه با ارزش هاى دينى و اخلاقى ناسازگار باشد ، پرهيز كنند ؛ هر چند ظاهرى فريبنده داشته باشد . اوصاف و ويژگى هايى كه در احاديث براى پرهيزگاران بيان شده ، نقش تقواى عاقلانه را در هدايت و تنظيم رفتار ، به خوبى نشان مى دهد. اطّلاعاتى كه در باره جهان خارج داريم ، از طريق حواس به ما مى رسند. حواس ، ما را از رويدادهاى دنياى اطراف آگاه مى سازند و اطّلاعات لازم را براى واكنش به آنها ، در اختيار ما مى گذارند. هر يك از اندام هاى حسّى ، رفتار خاصّى را انجام مى دهند و تقواى عاقلانه نيز در هر كدام ، متناسب با همان رفتار ، قابل ارزيابى است . در اين قسمت ، نقش تقواى عاقلانه را در تنظيم رفتار كلامى ، ديدارى ، شنيدارى ، بين فردى ، معيشتى ، و خلق و خو بررسى مى كنيم .