از آن جمله ، وفا به عهد ، [١] صبر و خويشتندارى ، [٢] راستگويى ، [٣] امانتدارى ، تقوا و حق شناسى را مى توان نام برد . [٤] كرامت ، با توجّه به آثار و ويژگى هايى كه در روايات براى آن بيان شده ، يك صفت اخلاقى جامع و صفت شخصيتى اى است كه در جنبه هاى مختلف (فردى و بين فردى) مى تواند به تنظيم ، كنترل و اصلاح رفتار ، كمك كند . تجارب روزانه ، نمونه هاى فراوانى از اين موضوع به دست مى دهد . بر اساس آموزه هاى دينى ، بسيارى از اعمال و رفتارهاى نابه هنجار آدمى از جهل و نابخردى و بويژه ناارزنده سازى و احساس حقارت افراد ، ناشى مى شود . وقتى اين مشكل درمان شود و حسّ خودارزشمندى در افراد تقويت گردد ، رفتارهاى سالم و به هنجار ، در افراد تقويت خواهد شد . با توجّه به آنچه گذشت ، به خوبى مى دانيم كه اصل خودْارزشمندى و تقويت اين حس و كرامت در افراد ، از عوامل مهم تنظيم رفتار بوده ، در سلامت روانى فرد و جامعه ، نقش مؤثّرى مى تواند داشته باشد .

يادآورى يك نكته

گاهى همين احساس كرامت و بزرگى ، موجب تحقير ديگران مى شود . در روان شناسى نيز «حرمت خود» با يك سرى مفاهيم ديگر ـ كه از نظر اخلاقى بار منفى دارند ـ در هم آميخته اند و چنين تلقّى مى شود كه براى كسب حرمت خود ، آن ويژگى ها را بايد در خويشتن ، تقويت كرد . بر اساس اين نوع برداشت از حرمت خود ، در بسيارى از كتاب هاى روان شناسى ، اين مفهوم به گونه اى وصف شده است كه شامل غرور ، تكبّر ، خودمحورى ، خودخواهى و خود برتربينى نيز مى شود . [٥] با

[١] . امام على عليه السلام : «سنّة الكرام الوفاء بالعهود» (غرر الحكم ، ح ٥٥٥٦ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٩ ، ص ٤١٩٤) .[٢] امام على عليه السلام : «الكرام أصبرُ أنفسا» (غرر الحكم ، ح ٥٩٤ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٥٠) .[٣] امام على عليه السلام : «الكذب و الخيانة ليسا من أخلاق الكرام» (غرر الحكم ، ح ١٥٠٧ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٢٧) .[٤] . ر. ك : غرر الحكم ، ج ٦ ، احاديثِ آغاز شده با «الكرم» و «الكريم» .[٥] ر . ك : شفاى زندگى ، ص ١٣٧ و ١٤١ ؛ همراز ، ص ١٥٧ و ١٥٨ .