مى گيرد . انسان ، بر اساس خودِ آرمانى اش اشرف مخلوقات و خليفه خدا در روى زمين است ؛ امّا بر طبق خودِ واقعى اش مى تواند درستكار و مؤمن يا خيانت پيشه ، دروغگو، منافق و در رتبه پست تر از حيوانات جاى بگيرد. بنا بر اين ، توصيف هايى كه از انسان ارائه شده ، يا ناظر به آنچه مى تواند و بايد باشد ، است و يا ناظر به آنچه هست .

سازوارى خودِ واقعى و خودِ آرمانى

سازوارى بين دو نوع خودِ واقعى و خودِ آرمانى و اين كه افراد تا چه اندازه اى به سوى خودِ آرمانى ، يعنى جانشينى خدا و مثل و مانند او شدن پيش بروند ، به كيفيت تقوا در آنها بستگى دارد . وقتى خودِ واقعى ، بر اساس و محور تقوا شكل بگيرد ، نتيجه آن ، پيشرفت به سوى خودِ آرمانى و سازگارى و هماهنگى بين خودِ آرمانى و خودِ واقعى است . و اگر خودِ واقعى ، بر محور تقوا شكل نگيرد ، نشانه اين است كه فاصله بسيارى بين خودِ آرمانى و خودِ واقعى وجود دارد . در نتيجه ، چنين فردى در گم راهى ، ضلالت و خسران خواهد بود .

شكل ٣ ـ ٣

سازوارى يا ناسازوارى بين خودِ واقعى و خودِ آرمانى ، با تعابير مختلف ، در آيات و رواياتْ بيان شده و با توجّه به ميزان سازگارى و توافق بين اين دو نوع خود ،