دست به هر كارى خواهد زد . در اين صورت ، وى سرمايه و امكاناتى را كه براى تعالى و تكامل در اختيار دارد ، از دست خواهد داد . نكته ديگرى كه در ارتباط با بحث خودْارزشمندى و كرامت در معارف دينى قابل توجّه است ، انواع «خود» است . بايد ببينيم كه «خود» به چند نوع است و ارزشمندى خود ، چگونه و در ارتباط با چه مفاهيم و آموزه هايى قابل تبيين است .

خودِ آرمانى و خودِ واقعى در نظام اخلاقى اسلام

با توجّه به بحث قبلى در باره «خودِ ارزشمندى» و الگوى ارزش گذارى رفتارى (كرامت اكتسابى) در برابر ارزش گذارى ارگانيزمى (كرامت ذاتى) ، در آموزه هاى دينى ، دو نوع «خود» مطرح مى شود . خودِ آرمانى و خودِ واقعى . خودِ آرمانى ، به مفهوم فرد از آن نوع شخصى كه بايد باشد ، اشاره دارد . خودِ آرمانى ، نشان دهنده حالت و وضعيتى است كه در آموزه هاى دينى براى انسان ، ترسيم شده و انتظار مى رود كه هر فردى آن گونه بايد باشد . در آيات و روايات ، تصويرى كه از انسان ارائه شده ، اين است كه وى ، اشرفِ مخلوقات ، خليفه و جانشين خدا در روى زمين ، و شبيه تر و مقرّب تر از هر كسى به اوست . اين اوصاف و ويژگى ها ، افق رشد انسان و خودهاى ممكن و بالقوّه اى را كه هر فردى مى تواند با تلاش و كوشش به آن دست يابد ، تعيين مى كند . چنانچه مشاهده مى كنيم ، تصويرى كه اسلام از خودِ آرمانى انسان ارائه داده ، تصويرى كاملاً خوش بينانه و مثبت است . در برابر خودِ آرمانى ، خودِ واقعى قرار دارد كه تابع عملكردهاى فردى بوده ، اشاره به حالت و وضعيتى است كه هر كسى ، بالفعل ، واجد آن است . اين بدان معناست كه خودِ واقعى ، مطابق با رفتارها و عملكردهاى شخصى افراد ، شكل مى گيرد . بدين ترتيب، خودِ آرمانى، به صورت ويژگى هاى نسبتا ثابت و خوش بينانه اى در آيات و روايات ، توصيف شده ؛ امّا خودِ واقعى ، كيفيتى سيّال است كه هميشه تغيير مى كند و از وضعيت هاى به هنجار و مثبت تا حالات منفى را در بر