أتزعم أنّك جرمٌ صغيرٌ و فيك انْطوى العالم الأكبر . [١] هرگز مپندار كه تو همين جسم ناتوان هستى ؛ بلكه در خود ، جهان پهناورى را به همراه دارى . پايه و مايه تربيت اخلاقى ، عبارت است از شناخت اين جهان پهناورى كه انسان در خود دارد و پرورش و شكوفايى آن . پيامبران ، بدين منظور آمدند تا فطرت انسان ها را بيدار كنند ، استعدادها و توانايى هاى متعالى آنان را شكوفا سازند و انسان ها را در طريق شناخت و توجّه به فضايل و مكارم و نيل به مقام قرب پروردگار ، كمك كنند . امام على عليه السلام با اشاره به سنّت بعثت و رسالت انبيا مى فرمايد كه انبيا آمدند تا انگيزه ها و گرايش هاى فطرى انسان را بيدار كنند و انرژى عقلانى او را آزاد و شكوفا سازند و بدين سان ، مردم را به توانايى ها و منزلت و جايگاهى كه دارند ، آشنا كنند . [٢] بر اساس همين چشم انداز است كه در روايات ، به شناخت ارزشِ خود و درك توانايى هاى نهفته در وجود آدمى توصيه شده است . از نظر اسلام ، برترين دانش ، شناخت انسان از خود است . [٣] مقصود از شناخت خود در روايات ، شناختِ شناسنامه اى نيست ؛ بلكه مراد اين است كه انسان ، ارزش و جايگاه اصلى خود را در يابد و بفهمد كه يك موجود بى خاصيت نيست ؛ بلكه پرتوى از عالم ربوبى و امانتدار خداست . شناخت ارزش و منزلت خود ، به قدرى مهم است كه على عليه السلام مى فرمايد : هَلَكَ امْرُؤٌ لَمْ يَعْرِفْ قَدْرَهُ . [٤] كسى كه ارزش [ و منزلت ] خود را نشناخت ، نابود شد . اين تعبير ، شايد اشاره به اين باشد كه اگر انسان ارزش خود را نشناسد ، احتمالاً

[١] ديوان امام على عليه السلام ، ص ١٦١ .[٢] . «ليستأدوهم ميثاق فطرته ويذكروهم منسىَّ نعمته ويحتجّوا عليهم بالتبليغ ويثيروا لهم دفائن العقول» (نهج البلاغة ، خطبه ١ ؛ بحار الأنوار ، ج ١١ ، ص ٦٠) .[٣] «أفضل المعرفة ، معرفة الإنسان نفسه» (غرر الحكم ، ح ٢٩٣٥ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١١٨ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٨ ، ص ٣٥٦٦) .[٤] نهج البلاغة ، حكمت ١٤٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٥ ، ص ٦٨ .