در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٣٥
حركت است . افراد مى توانند تعيين كنند كه زندگى شان چگونه باشد . هر فردى كه بخواهد ، مى تواند خلافت الهى را تجربه كند ؛ امّا متأسّفانه بسيارى از افراد با تأثيرپذيرى از عوامل گوناگون به خود مجال مى دهند كه به گناه و رفتارهايى كه به ارزش آنها لطمه مى زند ، آلوده شوند .
ب ـ كرامت اكتسابى و ارزش گذارى رفتارى
اين قابليت هاى اساسى كه در تمام افراد مشترك اند و مبناى ارزش گذارى ارگانيزمى و كرامت ذاتى را تشكيل مى دهند ، در جريان رشد ، به فرآيند ارزش گذارى رفتارى و كرامت اكتسابى تبديل مى شود . به طور معمول كودكان ، از سنين سه ، چهار سالگى ، فرآيند ارزش گذارى رفتارى را درك مى كنند . به خوبى قابل درك است كه والدين براى هر كارى كه كودك انجام مى دهد ، ارزش مثبت قائل نمى شوند . در واقع ، والدين براى رفتارهايى ارزش مثبت قائل مى شوند كه با خواسته ها و هنجارهاى آنان ، همخوانى و سازگارى داشته باشد . بنا بر اين ، كودك به فهم اين نكته نائل مى آيد كه ارزش گذارى و تأييد والدين ، وابسته به اين است كه او به دلخواه آنها رفتار كند . حاصل چنين موقعيتى ، رشد ارزش گذارىِ رفتارى است ؛ يعنى والدين ، رفتار فرزندان خود را تنها تحت شرايط خاصّى باارزش مى بينند . معيارهاى ارزش گذارى والدينى ، سريعا شخصى مى شود و كودك ، به همان شكل كه والدين ، رفتار او را ارزش گذارى مى كردند ، رفتار خود را ارزشيابى مى كند . كودك ، رفتار خود را وقتى ارزشمند خواهد دانست كه مورد تأييد والدين و ديگران باشد . بدين ترتيب ، كودكان كه هنجارهاى والدين را در مورد احترام به خود ، مثبتِ درونى كرده اند ، از اين پس ، خود را طبق اصطلاح هاى تعريف شده از سوى والدين ، باارزش يا بى ارزش مى بينند . در مرور زمان ، رفتارهاى يك فرد بر حسب معيارها و هنجارهاى محيط اجتماعى كه در آن زندگى مى كند ، ارزشيابى مى شوند . بنا بر اين ، رفتار مطلوب را مى توان به منزله سازش با توقّعات والدين و محيط اجتماعى تلقّى كرد .