در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٣٣١
ـ توانايى يادگيرى و درك . گرچه همه موجودات ذى شعور ، نوعى توانايى براى يادگيرى دارند ، امّا توانايى بشر در اين زمينه با هيچ موجود ديگرى قياس پذير نيست . درك و يادگيرى زبان ، تجزيه و تحليل و كشف قانون ، فرمول ها ، محاسبات پيچيده رياضى ، شناخت حقايق جهان هستى و ده ها مورد ديگر ، از جمله شواهدى است كه توانايى فوق العاده انسان در يادگيرى را نشان مى ديد . اگر قصّه خلقت را بازخوانى كنيم ، در موارد متعدّد به اين توانايى انسان ، اشاره شده است . خداوند در آيه ٣١ سوره بقره مى فرمايد : «وَ عَلَّمَ ءَادَمَ الْأَسْمَآءَ كُلَّهَا . [١] و همه نام ها را به آدم آموخت » . اين به اين معناست كه قدرت علم و معرفت را در او به وجود آورد . خداوند ، در پاسخ فرشتگان ـ كه در باره علّت برترى انسان پرسيده بودند ـ ، معرفت و شناخت را بر آنها عرضه كرد ؛ ولى طاقت نياوردند و نتوانستند بار سنگين معرفت را به دوش كشند . «ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَئِكَةِ فَقَالَ أَ نبِئونِى بِأَسْمَآءِ هَـؤُلَاءِ إِن كُنتُمْ صَـدِقِينَ * قَالُواْ سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ إِلَا مَا عَلَّمْتَنَآ إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ * قَالَ يَـــ?ادَمُ أَنبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ فَلَمَّآ أَنبَأَهُم بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّى أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ . [٢] پس آنها را بر فرشتگان عرضه كرد و فرمود : «اگر راست مى گوييد ، مرا از نام هاى اينها خبر دهيد» . گفتند : پاكى ، تو راست ! ما را دانشى نيست ، مگر آنچه به ما آموخته اى ، كه تويى داناى باحكمت استواركار و درست گفتار . فرمود : «اى آدم ! اينان را از نام هاى اينها آگاه كن» . چون از نام هاى آنها آگاهشان كرد ، فرمود : «آيا به شما نگفتم كه من ، نهانِ آسمان ها و زمين را مى دانم ، و آنچه را آشكار مى كنيد و آنچه را پنهان مى داشتيد ، مى دانم؟ » » . بنا بر اين ، يكى از جنبه هاى برترى انسان بر فرشتگان و برخى موجودات ديگر را مى توان در توانايى يادگيرى جستجو كرد .
[١] . بقره ، آيه ٣١ .[٢] . بقره ، آيه ٣١ ـ ٣٣ .