مرحله خودْنظارتى كه در اثر پرورش شاهدِ درون حاصل مى شود ، بستگى دارد. حياى از خود و توان خودْنظارتى در مرحله بعد از حيا از ديگران قرار دارد و پيچيده تر و انتزاعى تر از آن است. از اين رو ، در روايات از آن به بهترين و برترين حيا تعبير شده است. امام على عليه السلام مى فرمايد : أَحسَنُ الحَيَاءِ استِحيَاؤُكَ مِن نَفسِكَ . [١] بهترين حيا، حياى تو از خودت است. و در جاى ديگر مى فرمايد : غَايَةُ الحَيَاءِ أن يَستَحيِى المَرءُ مِن نَفسِهِ . [٢] نهايت حيا ، اين است كه انسان از خودش حيا كند . هنگامى كه شاهد درون ، پرورش يافت ، حيا از خود نيز تقويت مى شود. در اين صورت است كه فرد ، تفاوتى ميان آشكار و نهان نمى بيند و همان گونه كه در حضور ديگران حيا مى كند ، در خلوت و جايى كه ديگران او را نمى بينند نيز حيا خواهد كرد . از اين رو ، در برخى از روايات ، هشيارى افزايى نسبت به شاهدِ درون و آگاهى از اين بخش وجودشان ـ كه آن را ناديده گرفته اند ـ ، صورت مى گيرد. آگاهى از شاهدِ درون ، به فرد امكان مى دهد كه مرز بين خلوت و جلوت ، برداشته شود . در اين صورت ، فرد در خلوت همان رفتارى را انجام خواهد داد كه در جلوت و حضور ديگران انجام مى دهد. همسان سازى خلوت و جلوت ، براى اين كه انسان سالم و پخته اى باشيم ، بسيار مهم است. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، با اشاره به اين موضوع مى فرمايد : أَن تَعمَلَ فِى السِّرِّ عَمَلَ العَلاَنِيَّةِ . [٣] اين كه در نهان ، همانند آشكار عمل كنى. على عليه السلام همسانى خلوت و جلوت را نشانه مردانگى و مروّت در فرد دانسته و مى فرمايد :

[١] غرر الحكم ، ح ٣١١٤ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١٢١ .[٢] غرر الحكم ، ح ٦٣٦٩ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٣٤٩ .[٣] الجامع الصغير ، ج ١ ، ص ٥١٦ ؛ كنز العمّال ، ج ٣ ، ص ٢٤ .