جرجانى ، حيا را به دو نوع تقسيم كرده است : حياى نفسانى و حياى ايمانى . حياى نفسانى ، حالتى است كه به صورت فطرى و غريزى در انسان وجود دارد ؛ امّا حياى ايمانى ، حالتى است كه در اثر رشد اخلاقى و معنوى و تربيت و تهذيب نفس ، حاصل مى شود. [١] از اين طبقه بندى ، استفاده مى شود كه دو عامل در پيدايى و تحوّل حيا نقش دارد : يكى فطرت و ديگرى ايمان .

١ . خاستگاه فطرى حيا

شواهد فراوانى بر فطرى بودن اصل حيا وجود دارد. خداوند ، در داستان آدم و حوّا عليهماالسلام پس از اين كه مى گويد آنها فريب شيطان را خوردند ، مى فرمايد : «فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَ تُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ . [٢] و هنگامى كه از آن درخت [ ممنوعه ] خوردند ، اندامشان آشكار شد و به

[١] اعراف ، آيه ٢٢ .[٢] اعراف ، آيه ٢٢ .