مى شويم كه خوب عمل كنيم. طبق اين نظريه ، «حضور و نظارت يك ناظر محترم» ، عنصر اصلى و وجه تمايز حيا از مفاهيم مشابه است . [١] در تأييد اين ديدگاه ، روايات بسيارى وجود دارد كه در آن به «حضور ناظران» اشاره شده [٢] و كسانى را كه نسبت به حضور ناظران بى توجّه اند ، مورد نكوهش قرار داده است. حضور و نظارت ، از مهم ترين مؤلّفه هاى حياست ، به گونه اى كه بدون آن ، هر چند اين امكان ، وجود دارد كه باز دارندگى در فرد ايجاد شود ، امّا اصطلاحاً به آن حيا گفته نمى شود . حيا وقتى صدق مى كند كه عنصر نظارت ، وجود داشته باشد [٣] البته در اين نظريه ، تصريح شده است كه «حضور ناظم محترم» ، هر چند در عنصرى اساسى در حياست ؛ امّا اين ، همه ماهيت روانى حيا نيست. [٤] اين بيان ، به طور تلويحى اشاره به اين است كه حيا داراى ابعاد و مؤلّفه هاى متعدّدى است. در اين راستا ، تحقيق حاضر ، رويكرد جديدى را در مورد حيا پرورش داده است .

الگوى چند بُعدى حيا (ديدگاه مورد قبول)

نظريه ها به پرتوهاى نورى مى مانند كه با محدود ساختن ادراك ما ، بخشى از واقعيت را به قيمت در سايه قرار دادن بخش ديگر ، روشن مى كنند. اين داورى اى است كه مى توانيم در باره ديدگاه هاى مربوط به حيا داشته باشيم. به نظر مى رسد آنچه در مورد حيا صادق است ، اين كه بگوييم : حيا ، مفهومى چند بُعدى است كه بايد ابعاد آن در كنار هم و در مجموع ، در نظر گرفته شود .

ابعاد حيا

حيا ، در منابع دينى ، صفتى شخصيتى است كه جلوه هاى آن به صورت هيجانى و رفتارى نشان داده مى شود. پژوهش حاضر ، پيشنهاد مى كند كه حيا به جاى اين كه

[١] براى آشنايى بيشتر با اين نظريه ، ر. ك : پژوهشى در فرهنگ حيا ، ص ٢٣ ـ ٢٤ .[٢] امام صادق عليه السلام : «علمتُ أنَّ اللّه مطلّع علىَّ فاستحيتُ» (بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٢٢٨ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ١٢ ، ص ١٧٢) .[٣] پژوهشى در فرهنگ حيا ، ص ٥١ .[٤] همان ، ص ٢٤ .