در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ٢٨١

روايات در اين زمينه ، روايتى است از امام سجّاد عليه السلام كه خطاب به فرزندش امام محمّد باقر عليه السلام فرموده است . در اين روايت ، آمده است : يَا بُنَىَّ، انْظُرْ خَمْسَةً فَلَا تُصَاحِبْهُمْ وَ لَا تُحَادِثْهُمْ وَ لَا تُرَافِقْهُمْ فِى طَرِيقٍ، فَقُلْتُ: يَا أَبَهْ مَنْ هُمْ؟ قَالَ: إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الْكَذَّابِ؛ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ السَّرَابِ يُقَرِّبُ لَكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَاعِدُ لَكَ الْقَرِيبَ، وَ إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الْفَاسِقِ؛ فَإِنَّهُ بَائِعُكَ بِأُكْلَةٍ أَوْ أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ، وَ إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الْبَخِيلِ؛ فَإِنَّهُ يَخْذُلُكَ فِى مَالِهِ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَيْهِ، وَ إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الأَحْمَقِ؛ فَإِنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَنْفَعَكَ فَيَضُرُّكَ، وَ إِيَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ الْقَاطِعِ لِرَحِمِهِ؛ فَإِنِّى وَجَدْتُهُ مَلْعُوناً فِى كِتَابِ اللّه ِت فِى ثَلَاثَةِ مَوَاضِعَ . [١] پسرم ! مراقب پنج گروه باش تا مبادا همنشينشان شوى يا با آنها گفتگو نمايى و حتّى در مسيرى با آنها همراه شوى . پس گفتم : اى پدر آنها چه كسانى هستند؟ با دروغگو همنشين مشو ؛ زيرا همچون سراب است : دور را نزديك ، جلوه مى دهد و نزديك را دور ، جلوه مى دهد . با فاسق ، همنشين مشو ؛ زيرا به لقمه نانى يا حتّى كمتر از آن ، تو را مى فروشد . با بخيل ، همنشين مشو ؛ زيرا تو را به هنگام نياز ، خوار مى كند . با احمق ، همنشين مشو ؛ زيرا مى خواهد به تو مدد برساند ، ولى در عمل ، زيان مى رساند . و با كسى كه از خويشاندانش بُريده ، همنشين مشو ، كه او را در سه جا از كتاب خدا نفرين شده يافتم . همان گونه كه دوستى با افراد پست ، بر شخصيت افراد و رفتارهاى آنان تأثير منفى مى گذارد ، در مقابل ، دوستى با انسان هاى وارسته ، زمينه رشد به هنجارِ شخصيت و تقويت رفتارهاى اجتماعى مطلوب را در ما فراهم مى كند .

ج ـ ساز و كار تأثير دوست ، در تنظيم رفتار

اين واقعيت كه دوستان خوب و شايسته ، در تنظيم رفتار به ما كمك مى كنند ، در برخى روايات ، به صراحت بيان شده است . يكى از تعبيراتى كه در اين قبيل روايات بيان شده ، اين است كه :