قَدْ شَكَرْتَهُ سِرّاً وَ عَلَانِيَةً، ثُمَّ إِنْ قَدَرْتَ عَلَى مُكَافَأَتِهِ يَوْماً كَافَأْتَهُ. [١] حقّ كسى كه به تو نيكى مى كند ، اين است كه از او تشكر كنى و نيكى اش را به زبان آورى و از وى به خوبى ياد كنى و ميان خود و خداىت برايش خالصانه دعا كنى. اگر چنين كنى ، گويا در پنهان و آشكار ، از او تشكر كرده اى. وانگهى اگر توانستى ، روزى ، نيكىِ او را [ با پول يا خدمت و كارى در حقّ وى ] جبران كن . همان طور كه در روايات ديديم ، نظام پاداش ، داراى دو سطح است : ١ . تشكر و سپاس گزارى زبانى ، ٢ . جبران و انجام خدمت مشابه. امام باقر عليه السلام در روايتى به اين دو نوع پاداش اشاره نموده ، مى فرمايد : مَنْ صَنَعَ مِثْلَ مَا صُنِعَ إِلَيْهِ فَإِنَّمَا كَافَأَ وَ مَنْ أَضْعَفَ كَانَ شَاكِراً . [٢] هر كه در قبالِ خوبى اى كه به وى شده ، همانند آن ، خوبى كند ، پاداش آن خوبى را داده است و اگر كمتر از آن ، خوبى كند ، سپاس گزارى كرده است.

٢. تشكر ، به عنوان تقويت

دومين كاركرد روان شناختى تشكر ، نقش تقويتى آن است . براى اين كه نقش تقويتى تشكر را بهتر درك كنيم ، پيش از هر چيز بايد تعريفى از مفهوم تقويت ارائه دهيم . تقويت در روان شناسى ، عبارت است از چيزى كه ارتباط محرّك و پاسخ را تقويت كند . [٣] تقويت كننده ها به طور كلّى ، به دو دسته تقسيم مى شوند : الف ـ تقويت كننده منفى . تقويت كننده منفى (سَلبى) ، عبارت است از حذف يك محرّك آزارنده مانند شوك برقى . براى نمونه ، وقتى فرد ، رفتارى انجام بدهد كه باعث حذف شوك برقى شود ، به آن ، تقويت منفى گفته مى شود . در اين مثال ، فرد با رفتار خود، حضور يك محرّك آزارنده (شوك برقى) را از بين مى برد . بنا بر اين ،

[١] الخصال ، ص ٥٦٨ ؛ الأمالى ، صدوق ، ص ٤٥٤ ؛ كتاب من لايحضره الفقيه ، ج ٢ ، ص ٦٢٢ ؛ تحف العقول ، ص ٢٥٦ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٥ ، ص ١٧٦ .[٢] معانى الأخبار ، ص ١٤١ ؛ الكافى ، ج ٤ ، ص ٢٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧١ ، ص ٥٠ .[٣] فرهنگ علوم رفتارى ، ص ٣٤٤ .