الشُّكرُ أَحَدُ الجَزَاءَينِ . [١] سپاس گزارى ، يكى از دو پاداش است . اين روايت ، در حقيقت ، اشاره به اين است كه هر عمل و رفتار نيكى كه نسبت به ديگران انجام مى شود ، مستحقّ دو پاداش است: يكى پاداش از سوى خدا ـ كه در آموزه هاى دينى از آن به «اجر» [٢] يا «جزاء» [٣] تعبير شده است ـ و ديگرى پاداش از سوى كسى كه نسبت به او خدمتى صورت گرفته است و حدّ اقل پاداشى كه مى توان ارائه كرد ، تشكر زبانى است . امام على عليه السلام مى فرمايد : حَقٌّ عَلَى مَنْ أُنْعِمَ عَلَيْهِ أَنْ يُحْسِنَ مُكَافَاةَ الْمُنْعِمِ، فَإِنْ قَصُرَ عَنْ ذَلِكَ وُسْعُهُ فَعَلَيْهِ أَنْ يُحْسِنَ الثَّنَاءَ، فَإِنْ كَلَّ عَنْ ذَلِكَ لِسَانُهُ فَعَلَيْهِ بِمَعْرِفَةُ النِّعْمَةِ وَ مَحَبَّةُ الْمُنْعِمِ بِهَا، فَإِنْ قَصُرَ عَنْ ذَلِكَ فَلَيْسَ لِلنِّعْمَةِ بِأَهْلٍ . [٤] كسى كه مورد نيكى قرار گرفته ، وظيفه دارد نيكى كننده را به خوبى [ مثلاً با مزد يا انجام خدمت متقابل ] ، پاداش دهد. اگر توان اين كار را نداشت ، بايد از او تشكر زبانى كند و اگر زبانش هم از اين كار قاصر بود ، وظيفه دارد كه قدر آن نيكى را بداند و نسبت به او محبّت بورزد و چنان كه از اين كار هم كوتاهى كرد ، لايق نيكى نيست. در اين روايت ، انواع مختلف پاداش و جايگاه تشكر در بين انواع پاداش ها مشخص گرديده است. امام سجّاد عليه السلام نيز از «تشكر» به عنوان يك پاداش ، نام برده و فرموده است : أَمَّا حَقُّ ذِى الْمَعْرُوفِ عَلَيْكَ، فَأَنْ تَشْكُرَهُ وَ تَذْكُرَ مَعْرُوفَهُ وَ تَكْسِبَهُ الْمَقَالَةَ الْحَسَنَةَ وَ تُخْلِصَ لَهُ الدُّعَاءَ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللّه ِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ كُنْتَ

[١] غرر الحكم ، ح ١٦٨٦ ؛ محاسبة النفس ، ص ٨٥ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٦ ، ص ٢٨٣٠ .[٢] «لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونِ» (انشقاق ، آيه ٢٥ ) .[٣] «ذَ لِكَ جَزَآءُ الْمُحْسِنِينَ» (مائده ، آيه ٨٥) .[٤] الأمالى ، طوسى ، ص ٥٠١ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٦ ، ص ٣٠٩ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧١ ، ص ٥٠ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٦ ، ص ٢٨٣١.