در باره شكر نعمت هاى الهى ، اين مسئله اهمّيت دارد كه ببينيم فلسفه آن چيست . در اين زمينه دو الگو مى تواند وجود داشته باشد : الف ـ ترس از عذاب . افراد ، گاهى شكر نعمت هاى الهى را به اين دليل كه به عذاب خدا مبتلا نگردند ، به جاى مى آورند. بخش زيادى از رفتارهاى ما ناشى از ترس است و شكر الهى نيز مى تواند تحت تأثير ترس قرار بگيرد تجارب روزانه ، نمونه هاى فراوانى از اين موضوع را به دست مى دهند . براى مثال ، وقتى احساس كنيد كه اگر به خاطر نعمتى خدا را شكر نكنيد ، ممكن است آن نعمت از شما گرفته شود ، انگيزه شكر در شما تقويت مى شود ؛ امّا وقتى به اين مسئله توجّه نداريد ، ممكن است هيچ گاه در صدد شكر بر نياييد . ب ـ خدا را شايسته شكر دانستن . الگوى دوم ، اين است كه خدا را فقط به خاطر آن كه شايسته شكر است ، شكرگزارى كنيم. در روايات ، به اين الگو توصيه شده است. امام على عليه السلام مى فرمايد : لَوْ لَمْ يَتَوَاعَدِ اللّه ُ سُبْحَانَهُ عَلَى مَعْصِيَتِهِ، لَوَجَبَ أَنْ لَا يُعْصَى شُكْراً لِنِعْمَتِهِ . [١] اگر خداوند ، بندگان خود را در برابر نافرمانى اش وعده عذاب هم نمى داد ، باز واجب بود كه به شكرانه نعمت هايش نافرمانى نشود . بنا بر اين ، در مقام شكر ، نه تنها به نعمت و اثرات و پيامدهاى آن ، بلكه به ويژگى ها و شايستگى هاى نعمت دهنده (يعنى خدا) نيز توجّه مى شود. طبق آيات و روايات ، جوهره شكر ، صفات و شايستگى هايى است كه در نعمت دهنده وجود دارد. امام على عليه السلام مى فرمايد: أَوَّلُ مَا يَجِبُ عَلَيكُم للّه ِِ سُبحَانَهُ شُكرُ أَيَادِيهِ وَ ابتِغَاءُ مَرَاضِيهِ . [٢] نخستين چيزى كه بر شما در قبال خداى سبحان واجب است ، سپاس گزارى از نعمت هاى او و فراهم آوردن موجبات خشنودى اوست.

[١] نهج البلاغة ، حكمت ٢٩٠ ؛ وسائل الشيعة ، ج ١٥ ، ص ٣٠٨ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٣ ، ص ٣٦٤ .[٢] غرر الحكم ، ح ٣٣٢٩ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٦ ، ص ٢٨١٦ .