يكى از آثار مهمّ ياد مرگ ، اين است كه آدمى به ناپايدارى زندگى دنيا واقف مى گردد و مى داند كه پديده هاى جهان ، همه به سوى يك عالم ابدى در حركت اند. [١] همين مقدار كه انسان بداند زندگى دنيا ناپايدار است ، موجب مى شود كه قدر عمرش را بيشتر بداند و مراقب عملكرد خود باشد.

ب ـ تعديل غرايز و درمان انحرافات اخلاقى

انسان با آگاهى از مرگ ، احساسات و غرايز درونى خود را تعديل مى نمايد و آنها را در راه درست به كار مى اندازد. اگر انسان به اين درك و فهم برسد كه دنيا فانى است و روزى ، مرگ به سراغ او مى آيد ، ديگر اسير هواى نفس ، تكبّر و غرور و مطامع دنيوى نخواهد شد . امام صادق عليه السلام در اين باره مى فرمايد : ذِكْرُ الْمَوْتِ يُمِيتُ الشَّهَوَاتِ فِى النَّفْسِ، وَ يَقْطَعُ مَنَابِتَ الْغَفْلَةِ، وَ يُقَوِّى النَّفْسَ بِمَوَاعِدِ اللّه ِ، وَ يُرِقُّ الطَّبْعَ، وَ يَكْسِرُ أَعْلَامَ الْهَوَى، وَ يُطْفِئُ نَارَ الْحِرْصِ، وَ يُحَقِّرُ الدُّنْيَا، وَ هُوَ مَعْنَى مَا قَالَ النَّبِىُّ صلى الله عليه و آله : «فِكْرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَة»... وَ مَنْ لَا يَعْتَبِرْ بِالْمَوْتِ وَ قِلَّةِ حِيلَتِهِ وَ كَثْرَةِ عَجْزِهِ وَ طُولِ مُقَامِهِ فِى الْقَبْرِ وَ تَحَيُّرِهِ فِى الْقِيَامَةِ، فَلَا خَيْرَ فِيه . [٢] ياد مرگ ، خواهش هاى نفس را مى ميراند و رويشگاه هاى غفلت را ريشه كن مى كند و دل را با وعده هاى خدا نيرو مى بخشد و طبع را نازك مى سازد و پرچم هاى هوس را در هم مى شكند و آتش از را خاموش مى كند و دنيا را [ در نظر انسان ، ] كوچك مى سازد. اين ، معناى سخن رسول خدا صلى الله عليه و آله كه فرمود : «اندكى فكر كردن ، بهتر از يك سال عبادت است» ... و كسى كه از مرگ و بيچارگى و درماندگى اش و زمان بس طولانى اى كه در قبر مى ماند و از

[١] . مجموعه مقالات ، سيد محمّدحسين طباطبايى ، ج ٢ ، ص ١٣٢ .[٢] مصباح الشريعة ، ص ١٧١ ؛ بحار الأنوار ، ج ٦ ، ص ١٣٣ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ٢ ، ص ١٠٥ .[٣] . الكافى ، ج ٣ ، ص ٢٥٨ ؛ وسائل الشيعة ، ج ٢ ، ص ٤٣٥ ؛ بحار الأنوار ، ج ٨٢ ، ص ١٦٧ .