اين چنين ، خداوند ، نشانه هاى خود را براى شما بيان مى كند تا شايد تفكر كنيد » . فكر در لغت ، عبارت است از : نيرويى كه از شى ء معلومى براى كشف امرى پنهان به كار گرفته مى شود و تفكر ، عبارت است از : به حركت در آوردن اين نيرو. [١] بر اين اساس ، تفكر ، يكى از فرآيندهاى اساسى اصل گذار را تشكيل مى دهد . انسان براى انجام بهتر كارها به شناخت ، تفكر و تأمّل نياز دارد . در انسان ، خصيصه تنظيم رفتار و سنجش عاقبت كارها ، با تعيين هدف ، تفكر و كاوش در باره آن ظاهر مى شود . از اين رو در روايات از تفكر به عنوان يك تكنيك اثربخش در اصل گذار ، ياد شده است . امام على عليه السلام جايگاه تفكر را در اصل «گذار» ، اين گونه بيان كرده است : رَحِمَ اللّه ُ عَبْداً تَفَكَّرَ وَ اعْتَبَرَ فَأَبْصَرَ إِدْبَارَ مَا قَدْ أَدْبَرَ وَ حُضُورَ مَا قَدْ حَضَر ! [٢] خداوند ، رحمت كند بنده اى را كه تفكر كند و عبرت بگيرد ، پس ببيند آنچه را گذشته است و آنچه را باقى است ! رسول خدا صلى الله عليه و آله نيز به اين موضوع اشاره نموده ، مى فرمايد : وَ أَكْثِرُوا التَّفَكُّر وَ الِاعْتِبَار . [٣] زياد تفكر كنيد و عبرت بگيريد . تفكر در جوانب مختلف يك عمل ، موجب احاطه و آگاهى كامل به آن مى شود ، به گونه اى كه آدمى راه ورود به عمل و خروج از آن را شناسايى مى كند و در مراحل مختلف كار ، غافلگير نمى شود . چنين تفكرى ، همانند مطالعه نقشه اى است كه تمام جزئيات ، در آن مندرج است و كسى كه پس از بررسى كامل اين نقشه ، وارد عمل مى شود ، گويى به درستى مى داند كه در هر مرحله ، چه بايد بكند و به همين جهت ، ابتكار عمل را از دست نمى دهد .

[١] . مفردات ألفاظ القرآن ، ص ٦٤٢ و ٦٤٣.[٢] . عيون الحكم و المواعظ ، ص ٩٠ و ٩١ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٣ ، ص ١١٩.[٣] . الجامع الصغير ، ج ٢ ، ص ١٨٣ ؛ كنز العمّال ، ج ٣ ، ص ١٠٦ .