هر گاه احساس مى كنيم كه با گذشتگان ، توافق و همانندى كامل داريم ـ يعنى زمانى كه موفق به درك همخوانىِ خود با ساختارسازى آنها از واقعيت شويم ـ ، نيروى اثربخش و نفوذ خود را به تمامى ، اعمال كرده ايم . فرارَوى و انتقال از حال به گذشته ، ابزارى كامل است ؛ زيرا اغلب تكرار تجارب ، ادراكات و تخيّلات گذشتگان است كه مستقيما با تجارب خود ما ارتباط دارد ، به اين ترتيب كه شايد قياسى بين تجربه هاى روزمرّه با تجربه هاى مشابهى كه قبلاً تحقق يافته و در حافظه بلندمدّت تاريخ ذخيره شده ، به عمل مى آوريم . دلايل بسيارى در دست است كه بپنداريم هر آنچه براى ما اتفاق مى افتد ، شبيه آن در گذشته براى ديگران اتفاق افتاده است . امير مؤمنان على عليه السلام به اين مطلب اشاره نموده است: عِبَادَ اللّه ِ إِنَّ الدَّهْرَ يَجْرِى بِالْبَاقِينَ كَجَرْيِهِ بِالْمَاضِين . [١] اى بندگان خدا! روزگار در مورد بازماندگان ، همان گونه جريان مى يابد كه در باره گذشتگان ، جريان داشته است . بنا بر اين ، يگانه عاملى كه فرآيند فرارَوى و انتقال را تسهيل مى كند ، تعداد عناصر مشترك بين دو موقعيت است. سهولت انتقال از حال به گذشته ، از اين جا روشن مى شود كه بدانيم كمتر حادثه اى در زندگى امروز مى توان يافت كه نمونه يا نمونه هايى از آن ، در گذشته واقع نشده باشد . [٢] اين كه مى گويند : «تاريخ ، پيوسته تكرار مى شود» ، يك واقعيت است . البته ممكن است موارد استثنايى داشته باشد ؛ ولى اكثر قريب به اتفاق حوادث ، در اين قاعده كلّى مى گنجند . امام على عليه السلام در اين زمينه مى فرمايد : فَإِنَّ بَعْضَهَا يُشْبِهُ بَعْضاً، وَ آخِرَهَا لَاحِقٌ بِأَوَّلِهَا . [٣] حوادث تاريخى ، به يكديگر شبيه اند و رويدادهاى پسين ، به رويدادهاى پيشين ، ملحق مى شوند .

[١] . نهج البلاغة ، خطبه ١٥٧ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ١٤٨ .[٢] . امام على عليه السلام در ادامه حديث قبلى مى فرمايد : «متشابهةٌ اُمورُهُ ؛ رويدادهاى روزگار ، همانند يكديگرند» (نهج البلاغة ، خطبه ١٥٧) .[٣] . نهج البلاغة ، نامه ٦٩ .